Bokashi

Ne mu nsi zino amawulire gano gyeegali: Brazil, Gwatemala, Honduras, Indonezya, Tanzania

Likakasidwa eri:
Arabica, Robusta

206⸱AEndowooza y’ekiwandiiko

  • Kongera obulungi bw'obutonde bw'ettaka n'ebintu ebiramu
  • Kongera obulamu bw'ettaka
  • Kongera ku biryo bya bimera
  • Kongera obungi bw'emmwaanyi ezifulumizibwa

Bokashi kye kimu ku ngeri y'okufumbisa ebisigalira by'ebirime okuva mu bintu bya bulijjo. Mu nkozesa y'okulima kawa, etegekebwa nga bayita mu ngeri ya semi-anaerobic fermentation nga bakozesa ebisigalira by'ebimera n'ebisolo wamu n'ekitundu ky'obuwuka obulungi, nga bakiteriya ne yisiti. Omuddo guno guba gukungiyiziddwa mu by'obutonde era nga gujjudde ebitundu by'obugimu. Bokashi y'enjawulo ku kufumbisa ebisigalira mu ngeri y'ekikemo eky'obuwuka obwongerwamu, n'okubikka ebintu ebyo mu kiseera ky'okufumbibwa. Okwongerako, bokashi etekebwa mu bbanga ettono okukira okufumbisa ebisigalira by'ebimera.

Mu kiseera kino eky'okufumbibwa, obushuhe obungi buvaamu era wabaawo obuwuka obungi obwa mycelium obw'obutiko obwenjawulo obukwatibwako mu kugaya ebintu ebyo eby'obutonde. Omwezi ogumu ku migaso gya kika kino kya fumbire kwe kuba nti tegabira ttaka byetaago bya myunyungwa byokka wabula era n'obuwuka obungi, bwe kityo ne kiyamba okwongera obugimu mu ttaka. Okunoonyereza kulaga nti okukozesa bokashi mu ttaka kisobola okwongera obungi bw'emyunyungwa egiri mu ttaka eri ebimera, okwongera obulungi bw'ettaka n'emyunyungwa egiri mu mmere, era ne kiyamba okwongera obungi bw'ebirime.

Bwe kikozesebwa mu ttaka, bokashi kiyamba okwongera obungi bw'ebintu eby'obutonde mu ttaka, nga kino kiyamba okwongera obulungi bw'ettaka mu ngeri ey'omubiri, ey'ekikemo, ne ey'obulamu: Kikwata amazzi, kiyita amazzi agasukkiridde, era bwe kityo ne kikendeeza obulabe bw'okusaanawo. Kiyamba okwongera obugimu bw'ettaka era ne kikendeeza obuzito bw'ettaka. Kino kitegeeza okufuna empewo ennungi ne kikendeeza okuziyiza okukula kw'emirandira gy'ebimera.

Bokashi ejjudde nitrogen (N) ne potassium (K), eyongera obungi bw'emyunyungwa, nga by'okusinga nitrogen (N), phosphor (P), potassium (K), ne boron (B), ssaako manganese (Mn), zinc (Zn), ne copper (Cu), n'ebirala, era ne kikendeeza obulabe bw'okugenda mu ttaka.

Obuwuka obulwaza obuli mu ttaka ne bimera n'ensigo ezikosa zikendeezibwa mu kiseera ky'okufumbibwa. Kino kisinga okuleeta ebikuta bya kawa butereevu.

Noolwekyo, bokashi esobola okukendeeza okukozesa ebirime eby'omu ttaka ne herbicides, okukendeeza ensimbi ezikozesebwa mu kulima, okwongera obungi bw'ekawa, era okutwalira awamu okwongera obulungi bw'ensimbi eziva mu kulima kawa.

206⸱BOby’okufumintiriza

Okusookera ddala, okwekebejja ettaka kikolebwa nga tonnatandika nkola yonna.

Enkola ey'okugatta ebisigalira by'ebimera n'ebisolo mu kukola bokashi esinziira ku ngeri ekunganyizibwamu ebiriisa mu ttaka. Emirundi mingi, kiba kya 50/50. Bokashi erimu ebisigalira bya kasooli omungi erina ebitundu bingi ebya potassium. Kino kiva ku nti ebisigalira bya kasooli birimu potassium nnyingi.

Obungi bw'ebirungo ebitonotono mu bokashi bubeera butono okusinga mu bifumbisi ebikolebwa mu butale. Ku luuyi olulala, bokashi yongera ku mutindo gw'ettaka mu by'omubiri, eby'ekikemo, n'ebiramu, ekyongera obugimu bw'ettaka. Ebitundu by'ebirungo mu bokashi bitera okusinziira ku bintu ebikozesebwa okugikola era ekiyinza okugattibwamu ebifumbisi ebikolebwa mu butale singa kiba kyetaagisa okusobola okutuukiriza ebyetaago by'ebimera. Ng'ekyokulabirako, bokashi ekolebwa okuva mu ttooke n'amakungula ga kkaawa, bulijjo eba n'obungi obumala obwa nitrogen (N) ne potassium (K), wabula nga erina phosphorus (P) ntono, ekisobola okwongerwamu nga bakozesa ensibuko ya phosphorus eya butonde oba eyakolebwa okuva mu bifumbisi by'amayinja, okufuna enkulaakulana ennungi eya NPK. Okwongera ku bungi buno kikolebwa ku ntandikwa y'okutegereza bokashi.

Ebbanga: Kikugambibwa okukola bokashi ng'ekiseera ky'okukungula kimaze okuggwa okukozesa obususunku bwa kkaawa obuba bwa buliwo. Okwongera, kikulu okutegeka omulimu guno mu budde okusobola okuba n'ekintu ekyetaagisa nga emiti gya kkaawa gimaze okubala.

206⸱CEkutekesa mu nkola

Okuteeka mu nkola

Ku 0.05 mukama

Obunene bw'ekitundu ekisembayo eky'okubokashi bujja kusalawo ebitundu 50 ku kikumi mu kiseera ky'okugunjula okugerageranya n'obunene bw'ekyokulabirako ekyakolebwa okuva mu bintu ebibisi.

Kikuganyizibwa okukozesa Bokashi eya 7500 kg okutuuka ku 12,500 kg buli hekita (mu bungi bwa wakati, 10,000 kg buli hekita).

Okutegereza 1 m3 (=500 kg) ey'okulungiya bokashi (egumira yiika 0,05) kyetaagisa:

206⸱1Kukola

Ekyokulaba kikola emyezi 3-4.

Akakodyo

Kirungi okumanya obugimu bw’ettaka obw’olubereberye nga tonnatandika nkola. Kino kiyamba okutereeza obungi bw’ebirungo n’oluvannyuma obungi bwa bokashi bw’olina okusiiga ku bimera bya kaawa. Ekirala kirungi enkola yonna okulondoolebwa omukugu mu by’obulimi.

206⸱2

Akakodyo

Okuyimiriza omukono okulaba obunyafu: Teka ekizimbe ky'okulima nekikube mu mukono gwo. Bw'ekizimbe kikyuka (kikyusa), ofunye okukikola obunyafu. Bw'amatone gatono gava mu ngalo z'omukono gwo, obunyafu bwe bukakafu. Bw'amazzi gava mu ngalo z'omukono gwo, amazzi gali nyingi era olina okuteekawo ekizimbe ky'endagala n'ebirime okutuuka obunyafu bwe bukakafu.

Akakodyo

Singa okuteekateeka bokashi kubeera mu budde bulungi era nga kukwatagana n’olunaku lw’enkuba, obunnyogovu obweyagaza busobola okutuukirizibwa mu ngeri ey’obutonde nga tokozesezza ttaapu nnyingi oba amazzi agaterekeddwa.

206⸱3

Akakodyo

Engeri ennungi era ennyangu ey’okukyusakyusa entuumu ye eno wammanga: Tandika ku nkomerero emu ey’entuumu otabule ekitundu ekisooka ku yo ng’okozesa ekisero, e.g. kimu kya kkumi eky’entuumu. Bw’omala okutabula, gisuule katono ku bbali. Oluvannyuma tabula ekitundu ekiddako, okinyige okumpi n’ekitundu ekyatabuddwa edda, n’ebirala okutuusa ng’entuumu yonna ekoleddwa.

206⸱4

Wegendereze

Okusooka kwa Bokashi kweyongera okukoma oba okwoma nga tekikola bulungi. Kino kikolebwa nga obudde bweyongera okutuuka ku 50°C. Mu kyo, emikrooganizim zifa era okusooka tekukola bulungi. Bwe muleetera mu kikomera nga kiri mu nnyanja kweyongera okuba nga kyeeru ne kyeeru, kino kikwatako nti obudde bweyongera okukoma nnyo mu kiseera ekyo. Era, olw'ekyo, yeekamu yeesti okusooka okusooka.

Akakodyo

Okusoma obuyinza obwa tempreture: Soma obuyinza obwa tempreture nga oteekamu omugongo gw'ekyuma ogw'emituli 40 mu kati ky'ekyokka ne ogiyiseeko okumala emizannyo gy'okka. Gwasa omugongo gw'ekyuma n'omukono gwo, naye mbeera mungi, kubanga olw'obuyinza obwa tempreture obungi, omugongo gw'ekyuma guba nga guuma. Bw'oba tosobola kugwasamu, kye kugamba nti obuyinza obwa tempreture bwe buba 50°C oba obungi era bwe buba nga buuma nnyo. Bw'oba omugongo gw'ekyuma guba nga teguuma, kye kugamba nti obuyinza obwa tempreture obungi tebukyaliwo. Kye kugamba nti obuyinza obwa tempreture bwe buba mu maaso gye gubanga nga guuma.

206⸱5

Wegendereze

Okwongera okw'ebokashi kwekakasa okugenda mu maaso nga tegukyaliwo. Bwe kiba nga tekakasidwa, kiyinza okukola ebibala bya kawa.

206⸱6Okusinzira

Okwongera okumanya obulamu bwa ttaka okuva ddala nga tokyusizza bokashi ku miti gya kofi kikyusa okukozesa obulungi.

Ddoozi:

Bwe waliwo okutandika ekifo kya kofi kya buli kiro, okulima ebisolo bya kiro:

206⸱7

Bwe wakozesa ku ttaka ly'emitwe gy'ekyokka:

  • Okozesa, olw'ekyampulampula, buli mwaka nga wakwatudde.
  • Ggoba bokashi ne ttaka, 3-5 kg bokashi ku kikomera ky'ekyokka, olw'essuubi olw'obulungi bw'ettaka.
  • Okugabana kw'ekyokka kuno kugabanyizibwa mu ngeri ey'omuzungo wokuzungira omugongo gw'omusolo gw'ekyokka.
  • Ettaka lya kuddukanyizibwa n'ekyokulabirako okulinda okukyusa kw'ettaka.
Wegendereze

Emmimiro gya bokashi tegyakwata n'omusisi gw'ekyokka. Kyerabira nti okukakasa obutaka obw'emitwe 15-20 cm ku muti.

206⸱8

Bwe wakozesa mu kitala ky'ekyokka:

  • Kyogerebwa nga ekifo ky'okutumbula amasomesa, kiyinza okukubirizibwa ne ttaka ly'okutumbula okutuusa ku 30% zokka ze zikyuse.

Entereka

Bokashi yongerwa okugenda bulungi ng'omulembe gw'okutambula. Okutuusa ekyo okukozesa ebintu byayo byonna, kiyinza okusobola okukozesa emyezi musanvu ng'omulembe gw'okutambula.

Bwe kiba kyetaagisa okugala bokashi, kinaakirizibwa nti kigalibwe mu mifuko gya polipuropolini oba jute egumibwa okuva mu kawuka, empewo, n'ennyanja mu kifananyi ekyavuddwa, ekirungi, n'ekyuma. Bwe kigalibwa bwe kityo, kikyetaagisa okudda emyaka 1-2.

Bwe kikolwa mu kifananyi nga tekikyusibwa, ekiseera ky'okukikola tekikwata ku myezi esatu.

206⸱DEmigaso Mubyenfuna

Okukendeeza kusente ezisasanyizibwa kubijimusa

Ekiwandiko kino kiyamba omulimi okukendeza kubwetaavu bw’ebijimusa ebikolerere, ekimuyamba okukekereza sente ezisasanyizibwa mu by’etaago okumala akaseera.

Amakungula g’emwanyi g’eyongera

Ekiwandiko kino kiyamba mukw’ogeza amakungula g’emwanyi n’enyingiza y’omulimi

Okuddamu okukozesa ebisigalira

Omuwendo ku bisigalira gweyongera kubanga bye bikozesebwa mu ndagiriro eno ate nga bisangibwa ku faamu oba mu kitundu, ekyokulabirako , obusa obuva mu nte, ebisoolosooli ebiva ku nnimiro. Mu kukozesa ebisigalira bino, kikendeeza ku nsiimbi omulimi z’asaasanya singa aba wa kubitwala awateekebwa ebisasiro eby’olukale.

206⸱EEmigaso gy'obutonde

Ebijimusa ebikolerere by’etaagisa bitono

Ekiwandiiko kino kiyamba omulimi okukendeeza kubwetaavu bw’ebijimusa ebikolerere. Kino kiyambako mukukendeeza omukka omubi n’okwononeka kw’amazzi, eky’ongeza kubulamu bw’ettaka n’okukekereza ebikozesebwa.

Okuddamu okukozesa ebisigalira

Okuddamu okukozesa ebisigalira by'ebintu mu mwetoloolo gw'enkulaakulana kiyamba okutaasa obutasaasaanya nnyo. Kino kikendeeza ku kwonoona obutonde, okufulumya ery'omukka gwa kaboni, n'okwonoona amazzi.

Obulamu bw’ettaka obulungi

Ekiwandiiko kino kiyamba mu kuteereza obulamu bw’ettaka(obuwuka obusirikiti, ensiringanyi, n’ebirala). Kino kikola omulimo gw’amanyi nyo mukutereeza endya y’ekirime n’obutonde.

206⸱GEbirowoozo