#206Bokashi
206⸱AYaada
- Lafee fi qabeenya uumamaa fooyyessu
- Lafee jireenyaa fooyyessa
- Bishaanii fi nyaata summaa'aa midhaanii fooyyessa
- Buna oomishu dachaa dabala
Bokashiin kompostii fermanteedhaan qabeenya uumamaa irraa argamuudha. Yeroo bunni oomishamu, kun kan qophaa'u taaktika fermanteeshinii semi-anaerobikii fayyadamuun qabeenya biqilootaa fi bineensotaa akkasumas michoota microorganisms fayyadamuun, akka bakteeriyaa fi yistiin. Uumamni kun oomishaa xaa'oo orgaanikii qabeenya nyaataatiin badhaadha. Bokashiin kompostii irraa adda ta'e, kanarraa kan adda ta'e, michoota microorganisms dabaluu fi fermanteeshinii keessatti materiyaalii uffisuu keessatti. Akkasumas, bokashiin yeroo oomishaa gabaabaa qabaataa kan caalu kompostii orgaanikii.
Yeroo fermanteeshinii kanaa keessatti, qilleensi ol'aanaan uumamaa fi mycelium baay'ee kan ta'e fungii adda addaa keessatti argama, kanneen materiyaa orgaanikii kana diiganiiru, irratti mul'ata. Faayidaan guddaan xaa'oo kanaa, kun miti qofa lafa irratti fayyadamuun barbaachisaa ta'e mineral nutrients kennuu danda'a, garuu microorganisms baay'ee, kanaafuu biodiversity dabaluu danda'a. Qorannoon ni agarsiisa, bokashiin lafa irratti fayyadamuun nyaataaf oolanii dabaluu, lafa fooyyessuu fi nyaata keessatti qabeenya nyaataa fooyyessuu, akkasumas oomishaalee dabaluu danda'a.
Lafa irratti fayyadamuun, bokashiin qabeenya orgaanikii lafaa dabaluu, haala isaa fiizikaalaa, kemikaalaa, fi biolojikaalaa fooyyessuu: Bishaan qabachuu, bishaan hedduminaan baasuu, kanaafuu, sodaa eroozhinii xiqqeessuu. Porosity lafaa fooyyessuu fi dachii lafaa hir'isuu. Kun kan agarsiisu, aereeshinii fooyyaa fi madaala mekaanikaalaa gadi aanaa gara guddina rizii biqilootaatti.
Bokashiin nitrogen (N) fi potassium (K) qabu, qabeenya nyaataa dabaluu, keessattuu nitrogen (N), phosphor (P), potassium (K), fi boron (B), akkasumas manganese (Mn), zinc (Zn), fi copper (Cu), fi kanneen biroo, akkasumas leaching losses hir'isuu.
Phytopathogens lafaa danda'amu fi biqiloota fi mukkeen miidhaa qaban fermanteeshinii keessatti hir'isuu. Kun faayidaa qabu, huskii bunaa alatti baasuun.
Kanaafuu, bokashiin fayyadamuun xaa'oo mineralii fi herbicides hir'isuu, kaffaltii oomishaa gad xiqqeessuu, oomisha bunaa dabaluu, fi walumaa galatti, cost/benefit ratio system bunaa fooyyessuu danda'a.
206⸱BYaadatamuuf
Akkuma jirutti, qorannoo lafaa kan gaggeeffamu qophii eegalamee dura.
Bokashiin oomishamuuf faayidaan qabeenya biqilaa fi bineensaa itti fayyadamuun kan hundaa'u qabeenya nyaataa lafa irra jiru irratti hundaa'a. Baay'inaan, kun 50/50 dha. Bokashiin qabiyyee buna qabu baay'inaan potaashiyamii qaba. Kunis sababa buna qabuun potaashiyamii keessa baay'inaan kan qabuufi.
Bokashiin keessatti argamuun waldaa'insa xiqqaa kan qabu yeroo baay'ee waldaa'insa xiqqaa kan qabu irraa gadi bu'aa. Garuu, haala qilleensaa, keemikaalaa fi biyyoolojikaalaa lafaa fooyyessuun, dhaloota isaa dabala. Waldaa'insa xiqqaa kan qabu bokashiin irraa hundaa'u, meeshaalee dhangala'oo itti fayyadaman irratti hundaa'a, akkasumas yeroo barbaachisaa ta'e waldaa'insa xiqqaa kan qabu dhangala'oo sinteetikii ittiin guuttachuun, dhangala'oo nyaataa mukkeen barbaachisu guutuuf ni danda'ama. Fakkeenyaaf, bokashiin faalamaa fi qabiyyee bunaatti fayyadamu, yeroo baay'ee heerumuun naayitiroojinii (N) fi pootaashiyamii (K) qaba, garuu heerumuun foosfaatisii (P) xiqqaa qaba, kan dabalamee ni danda'ama yoo dhangala'oo foosfaatisii sinteetikii yookiin uumamaa kan dhagaa gubbaa fayyadamuun, akka waldaa'insa gaarii NPK argamu gochuuf. Fooyyessi kun bokashiin qophaa'uun jalqaba irratti raawwatama.
Yeroo: Bokashiin omishuu booda akka hojjetamu ni gorsama sababiin isaas buna qabatanii argamuun ni danda'ama. Akkasumas, mukkeen bunaa erga ba'anii booda oomisha sana fayyadamuuf valuu qopheessuuf dursee qophaa'uu barbaachisa.
206⸱CHojiirra Oolmaa
Meeshalee
Fayyaa 5 t
Bokashi qopheessuuf qarshii kuma dhibba tokko (tanii 5) barbaachisuuf meeshaalee:
206⸱1Oomisha
Proojedariin kun guyyaa 12 hanga 15tti fudhata, haala too'annoo kontiroolii jalatti. Yeroo bonaa Bitooteessa-Ebla keessa kan qophaa'u yoo ta'u, akkaataa itti midhaan nyaataa sanyii keessatti argamu Waxabajjii-Adooleessa keessa ni tajaajila.
Yeroo ammaa, qorannoo lafaa taasisuun barbaachisaa dha kan barbaachisummaa isaa fi qabeenya barbaachisuufi. Akkasumas, qoricha guutuu agronomistin hordofamuun ni gorfama.
206⸱2
Bisha shanaffaa irratti aannan ni dabalama, yeroo jalqabaatti nitrogen dhabamsiisuu hambisuuf.
206⸱3
Harka keessan keessatti qulqullina qorachuuf: Qoricha fudhatanii harka keessan keessatti cuqqaalaa. Yoo qorichi diigame (caccabe), akkaataa itti dhangala'aa jiru dabaluu qabdu. Yoo mukni xiqqoon harka keessan jidduu mul'ate, qulqullinni isaa gaariidha. Yoo bishaan harka keessan jidduu dhangala'e, bishaan baay'ee waan ta'eef, qoricha fi qabiyyee dabalataa itti naqaa yoo ta'u, qulqullinni isaa mijaawaa ta'uu qaba.
206⸱4
Preparashiniin Bokashi yoo iddoo iddoo hin jijjiiramin jalaa gubachuu eegala. Kunis yeroo qilleensi digrii 50°C ol ta'u. Yeroo kana, microorganisms du'u fi fermenteshiniin hin raawwatu. Yoo walitti qabamuun keessaa adii fi akka qubii ta'e mul'ate, kun agarsiisa yeroo tokko keessatti baay'ee ho'aa ta'eera. San booda, dhadhaa haaraa itti dabaluun fermenteshinii eegaluuf barbaachisaa ta'a.
Bishaan qabbanaa'aa madaaluuf qubbiin birtaa qoricha: Qubbiin birtaa cm 40 gara gidduu galaana sanaatti naqaa daqiiqaa muraasaaf achi keessa dhaabata. Qubbiin birtaa harka keetiin, of eeggannoon qabataa, akkuma inni si gubuu danda'u. Yoo harkaan qabachuu hin dandeenye, qabbanaan isaa 50°C ol ta'ee jiraatii fi baay'ee qabbanaa'aa jira. Yoo qubbiin birtaa qorraa ta'e, jechuun qabbanaan keessaa gahaa miti. Qabbanaan madaalamaa yoo birtaan kunuunsa qabu ta'e ni madaalama.
Qabiyyee kana jijjiiruuf tarkaanfi salphaa fi gaariin itti aanu kana dha: Gara dhuma qabiyyee sanaatti jalqabi, qooda tokko, fakkeenyaaf qabiyyee sana keessaa harka tokko, roobaan walitti makuu dha. Erga walitti maktee booda, gara biraatti siqsi. Itti aansuun qooda itti aanu walitti makuu, gara qooda duraan walitti makameetti siqsu, akkasumas itti fufi, hanga guutummaa qabiyyee sanaa hojjatamee xumuramutti.
206⸱5
206⸱6Seera
- Yeroo ammaa, barbaachisaa laga buusuu kan dandeettii qabuuf yaalamee, lagaan miidhagaa baay'ee kanneen qaban irratti hojjachuu qabna.
- Kanneenii waa'ee hojii laga buusuu waliin qabanii kanneen qaban irratti hojjachuu qabna.
- Bokashi lagaan akka itti buusamu ta'uu isaa, biochar waliin qabanii (biochar buusuu irratti ibsuu) kan lagaan miidhagaa fi buusuu qabu akka ta'e ibsuu danda'u.
206⸱7
Yeroo buna qonnaa haaraa sadarkaa barbaachisaa argachuu dandeessan:
- Bokashiin sadarkaa buna qonnaa barbaachisaa argachuu dandeessan keessatti argama. Dosaajii libra 2 irraa 3 ta'uun sadarkaa buna qonnaa barbaachisaa argachuu dandeessan.
206⸱8
Yeroo buna qunnamtii jiraatan irratti hojjetan:
- Dabbaloota 2 irraa 3 (paundii) per qunnamtii jechuun qunnamtii kan jiru.
206⸱9
Yeroo buna qonnaa irratti hojjetan:
- Buna qonnaa keessatti, hojii cimaa baasaa barbaachisaa, potting tulluuwwanii wajjin 30% ol ta'ee kan mixxuudhaaf kanneen akka ta'u.
206⸱10
Bookashiin buna cinaatti midhaan adda addaatiif oolu danda'a. Doosiiwwan waliigalaa midhaan tokkoof fayyadamuu qaban kunooti. Bokashiin asitti argamu akkaataa xiinxala biyyeetiin hamma gorfameen xaa’oo keemikaalaa waliin makama.
Biqiltuu bunaa:
biqiltuu tokkoof awunsii 4, ji’a Guraandhalaa fi ji’a July keessa kan dibamu
Mukkeen bunaa ga’eessota ta’an:
biqiltuu tokkoof awunsii 8, ji’a Juunii fi Waxabajjii keessa kan dibamu
Chiilii fi timaatima:
Biqiltuu tokkoof yeroo dhaabu awunsii 2 fi biqiltuu tokkoof awunsii 6 erga dhaabamee booda guyyaa 30 booda
Midhaan warra Bahaa:
Biqiltuu tokkoof yeroo dhaabu awunsii 2 fi biqiltuu tokkoof awunsii 6 erga dhaabamee booda guyyaa 30 booda
Kotoree:
Yeroo dhaabbii biqiltuu tokkoof awunsii 2
Salaaxaa:
Biqiltuu tokkoof yeroo dhaabu awunsii 2 fi biqiltuu tokkoof awunsii 2 erga dhaabamee booda guyyoota 15 booda
Boqqolloo:
Yeroo dhaabbii biqiltuu tokkoof awunsii 2
Raafuu maraa:
Biqiltuu tokkoof yeroo dhaabu awunsii 2 fi biqiltuu tokkoof awunsii 4 erga dhaabamee booda guyyoota 30 booda
Qabeenya
Bokashiin kan hundaa baay'ee ta'u malee, barbaachisaa isaa guutuu argachuu dandeessuuf, waggoota 6 keessa eegalee hundaa baasuuf yaalii gochuudhaaf fayyadamaa jira.
Yeroo bokashiin qooda ba'uu qabdu, haala gaariin polypropylene yookiin jute torbaanii keessatti, adoo hin taane, walqunnamtii, bishaa fi gara garaa irraa, gara dhumaa, qilleensa fi bishaan gara garaa irraa ittiin qoodamu. Yeroo sana qoodamu, 1-2 waggaa ture.
Kan biroo qabatee hin qabne keessatti hojjetame, hojiiwwan dhokataa miti 3 irraa egaluuf.
206⸱DDinagdee bu’aa
Baasii xaa’oof bahu ni hambisa
Meeshaan/tool’n kun fayyadama qoricha keemikaalawaa hir’isuudhaan, baasii galtee qorichaaf bahu hir’issa ykn hambisa deema.
Callaa bunaa ni dabala
Fayyadamni meeshaa kanaa callaa buna dabaluun galii dabalataa fida.
Qulqullina qabeenya faalamaa
Yoo xaa'oonni itti fayyadamni isaanii guddaa ta'e qonnaan bultii ykn naannoo sana keessatti omishaman, fakkeenyaaf, funyaan horii ofii, qamadii ykn mukni qonnaan bultii ofiirraa argaman ta'e, dandeettii dinagdee guddaa qaba. Akkasumas, xaa'oo fayyadamuun, meeshaan kun kaffaltii balfa gatii qubannaa hir'isuu keessatti gargaara.
206⸱EFaayidaalee Magariisa
Xaa'oo sintetikii gadi aanaa barbaachisa
Meeshaan kunis akkaataa ittiin barbaachisummaan feertilayizaroota sintetikii hir'atu ni gargaara. Kunis qilleensa keessatti gadi lakkisuu fi bishaan faaluu hir'isa, jireenya lafaa fooyyessa, akkasumas qabeenya ni qusata.
Qulqullina fayyadamuu
Qabeenya qulqulluu fayyadamuun aadaa dinagdee dawaa'aa keessatti tajaajila. Kunis qabeenya gatii hin qabne gatamuun hambisuun, dhiibbaa naannoo hir'isa, boba'aa kaarbonii fi wasaqaa bishaanii hir'isa.
Fayyummaa biyyee fooyyessu
Meeshaan kun fayyummaa fi qabiyyee biyyoo (maayikiroobs, rammoo qumbursaa/earthworm kkf) ni foyyeessa. Kun ammoo nyaata/albuudota biqiltuu keessatti shoora guddaa qaba, akkasumas qilleensa naannoo qulqqulluu ta’e ijaaruuf ni gargaara.