#106Uboreshaji wa Kahawa
106⸱ADhana
- Huongeza mavuno ya kahawa
- Hufufua miti ya kahawa
- Huboresha uwezo wa mmea wa kahawa kustahimili ukame
- Hutengeneza mazingira ambayo hayafai kwa wadudu na uvamizi wa magonjwa
Uboreshaji wa mashamba ya kahawa unajumuisha shughuli mbali mbali za kilimo kama vile upogoaji na urengetaji, miongoni mwa nyinginezo, ambapo husaidia kufufua mimea ya kahawa.
Mmea wa kahawa huanza kutoa matunda kuanzia mwaka wa pili hadi wa tatu baada ya kupandwa, na kufikia kiwango cha juu cha uzalishaji wake kati ya umri wa miaka sita na minane. Baada ya hapo, mavuno yake huanza kupungua ingawa yanaweza kuendelea kwa kiwango cha chini kwa takriban miaka 25 hadi 30, hadi miaka 40 hadi 50, kulingana na eneo/kanda. Kwa hiyo, ni muhimu kuirudisha upya wake kwa njia ya kupogoa au ubadilishaji.
Ili kuongeza mavuno kwa kila mti na muda wa uzalishaji wao, inashauriwa kutumia mara kwa mara mbinu za uboreshaji. Pia, wanaweza kusaidia kufidia madhara ya wadudu na magonjwa na uchakavu wa miti unaosababishwa na kanuni mbovu za kilimo.
Kupogolea ikiwa kama mbinu moja ya urejeshaji inahusisha kuondoa matawi yasiyozaa, yaliyoharibika au yaliyokufa. Kwa kufanya hivyo, maji zaidi na virutubisho vinapatikana kwa sehemu zilizobaki, za afya za mti. Hii inasababisha miti ya kahawa yenye afya na muundo mzuri ambayo inaweza kutoa mavuno mengi. Pia, wanastahimili ukame kutokana na ufanisi mkubwa wa matumizi ya maji.
Kupogolea pia huboresha upatikanaji wa mwanga na huongeza mzunguko wa hewa, ambayo inaweza kupunguza unyevu na kusawazisha microclimate, hasa wakati wa mvua nyingi zinazosababishwa na mabadiliko ya hali ya hewa. Hii inaweza kusaidia kukabiliana na maendeleo ya Kuvu.
Kurengeta ni mbinu ya uboreshaji ambayo inahusisha kukata shina/mashina ya mti wa kahawa. Mazoezi haya hufufua mmea kwa kuanzisha upya mzunguko wa ukuaji, na kuruhusu kisiki kuendeleza machipukizi machanga, yenye nguvu. Machipukizi haya mapya huhuisha mti wa kahawa, na hivyo kusababisha tija ya juu na uzalishaji mkubwa wa cherry kwa muda.
Utoaji wa maotea ni aina nyingine ya kupogolea na katika baadhi ya maeneo/kanda inachukuliwa kuwa ni mbinu ya uboreshaji wa shamba la kahawa pia. Hapa, wanaoitwa “Maotea” huondolewa. "Maotea" au shina za maji ni chipukizi ambazo hukua wima kutoka kwenye shina au kutoka matawi ya zamani. Yanapaswa kuondolewa ili kuepuka ushindani wa maji na virutubisho.
106⸱BKuzingatiwa
Zaidi ya hayo, mbinu za uboreshaji zinapaswa kuambatanishwa na mbinu nyingine Bora za Kilimo (GAP) ili kuboresha manufaa yake, ikiwa ni pamoja na urutubishaji wa kioganiki na urekebishaji wa mbinu nyinginezo (chokaa, jasi, mabaki ya viumbe hai) kulingana na matokeo ya majaribio ya udongo, pamoja na usimamizi jumuishi wa wadudu na magonjwa.
Ukarabati pia unatoa fursa ya kuanza kupanda mseto na mazao ya muda mfupi kama mahindi na maharagwe (angalia Mazao ya kufunika), kwa kutumia Matandazo makavu (angalia Matandazo), na kuchanganya na miti shirikishi kwa ajili ya vivuli, n.k. (angalia miti shirikishi).
Kupogoa kunapaswa kutumika kwenye mashamba ya kahawa yenye msongamano wa kutosha wa mimea (zaidi ya mimea 3000 kwa hekta) na kwenye mimea ya kahawa isiyo na matatizo ya mizizi.
Mbali na desturi za ukarabati, kama vile kupogoa na kukata visiki, wataalamu wanapendekeza kwamba wakulima wa kahawa wabadilishe mimea ya kahawa baada ya muda wao wa uzalishaji. Sehemu husika za shamba zinaweza kufanyiwa ukarabati/kupandwa upya mwaka hadi mwaka. Kwa kufanya hivyo, mzigo wa kazi husambazwa na kila mara kuna usawa mzuri kati ya miti yenye tija na miti mipya. Unaweza kupata utaratibu huu wa ukarabati/kupanda upya hapa: Zana ya Urekebishajii wa shamba la Kahawa
Kupanda upya na kukarabati mimea ya kahawa husaidia kuongeza mavuno ya jumla ya kahawa, na kusababisha viwango vya juu vya uzalishaji na kuongezeka kwa mapato kwa wakulima wa kahawa.
Muda: Ukarabati unapaswa kufanywa mara kwa mara, kulingana na mbinu. Kwa maelezo zaidi, tazama Utaratibu hapa chini.
106⸱CUtekelezaji
Zana
106⸱1Utaratibu
Upogoaji
Wakati mzuri wa kupogoa mmea wa kahawa ni mara tu baada ya mavuno makuu kila mwaka kwa kuwa mmea huwa katika hali ya kupumzika kwa wakati huo.
Wakati wa mavuno ni wakati mzuri wa kutambua miti na matawi yenye uzalishaji mdogo.
106⸱2
Matawi yanayokaribia ardhi yanaweza kufikiwa na wadudu na magonjwa, kwa hiyo yanatakiwa kupogolewa pia..
Ni muhimu kutumia kifaa cha kupogolea kikali na kisafi ili kutengeneza mikato misafi ambayo itapunguza huaribifu katika mti na kupunguza hatari ya kupata maambukizi.
Upogoaji unaweza kuwa pamoja na ukataji wa sehemu ya juu ya mti. Hii inasaidia katika kuzuia ukuaji wa mmea uliyonyooka kwenda juu na kurahisisha ukuaji ulio mlalo.
106⸱3
106⸱4
Urengetaji
Kukata shina la mmea ni kukata shina la mmea ili kufanya upya kabisa tishu za zamani na zilizochoka kwa tishu mpya na zenye tija. Ni uundaji upya mkali, ambao unapaswa kufanywa tu baada ya vitendo vingine kufanywa, kama vile kupogoa.
Kwa ujumla, miti ya kahawa inapaswa kukatwa kwa mara ya kwanza inapofikia umri wa miaka 10 - ikiwezekana baada ya mavuno. Baadaye, inashauriwa kila baada ya miaka 7. Hata hivyo, kuchagua miti ya kahawa kwa ajili ya kukatwa hutegemea pia hali ya kilimo. Katika maeneo ya nyanda za chini zenye joto na unyevunyevu, mimea ya kahawa huwa inapoteza tija katika umri mdogo, kwa hivyo kukatwa kwa kawaida hufanywa karibu na umri wa miaka 10-12. Katika maeneo yenye halijoto ya wastani, kukatwa kwa kisiki hufanywa baadaye, angalau miaka 15. Katika maeneo ya kahawa ya misitu ambapo kukatwa kwa kisiki hutumika baada ya kupoteza uzalishaji, ni muhimu kutathmini kwa uangalifu nafasi kati ya mimea na mistari ili kudumisha idadi bora ya mimea ya kahawa kwa hekta.
Sababu zingine za kuota kwa kisiki kuliko umri wa mti ni pamoja na:
- kupungua kwa kasi kwa uzalishaji wa miti,
- maambukizi ya wadudu na magonjwa,
- kwamba nafasi zaidi inahitajika kwenye shamba,
- miti ya kahawa baada ya baridi kali,
- au kwamba miti imekua mirefu sana kiasi kwamba haiwezi kuvunwa kwa urahisi.
Kwa vyovyote vile, mti uliopandwa unapaswa kuwa na mfumo imara wa mizizi ili kupona vizuri na haraka.
Endapo shamba lote linahitaji kurengetwa mara moja, uchanganyaji wa mazao na mazao ya mwaka kunaweza kutoa chanzo cha mapato kwa mwaka ambao hakuna uzalishaji wa kahawa.
106⸱5
Daima hifadhi vifaa vyako vya kupogolea, msumeno na mikasi vikiwa vimepakwa mafuta ili kuzuia kutu itokanayo na dawa za kuua vijidudu na utomvu wa mti.
106⸱6
Kata matawi na mashina:
Inashauriwa kuweka matawi yanayofanya kazi kwenye shina wakati wa kupogoa, kwani hii inahakikisha kwamba matawi ya chini yaliyo chini ya sehemu iliyokatwa yanapendelea uzalishaji wa shina.
Katika maeneo yenye mvua nyingi, inashauriwa kutumia dawa ya kuua kuvu au mchanganyiko wa shaba kwenye mmea uliokatwa ili kuzuia mashambulizi ya magonjwa ya kuvu.
106⸱7
Shamba la kahawa lililorengetwa hutoa fursa nzuri ya kuanza kupanda Mazao ya Kufunika au kutumia Matandazo makavu au kuunganisha na miti shirikishi. Sasa, ni muhimu kulinda udongo katikati ya miti ya kahawa kwani dari limeondolewa, na kuna mwanga wa kutosha kwa Mazao ya Kufunika kukua.
106⸱8
Mti wa kahawa kawaida huanza kutoa kahawa tena mwaka mmoja hadi miwili baada ya kuwa umepunguzwa.
106⸱9
Utoaji wa maotea
Utoaji wa maotea unaweza kufanywa mara kadhaa mwaka mzima. Katika mimea yenye inayozalisha, inashauriwa kuondoa maotea mara mbili kwa mwaka, Mei na Oktoba. Uondoaji maotea wa kwanza unapaswa kufanywa wakati maotea kwenye shina la mizizi yna umri wa miezi 3 hadi 4. Uondoaji wa maotea wa mara ya pili unapaswa kufanywa miezi 2 hadi 3 baada ya mara ya kwanza.
106⸱DFaida za kiuchumi
Mavuno ya juu ya kahawa
Matokeo ya zana hii yanaweza kusababisha mavuno mengi ya kahawa na hivyo kupata mapato mengi zaidi.
Kupunguza hasara
Zana hii inaweza kuzuia hasara katika mavuno na ubora wa kahawa.
Gharama za chini za mbolea
Zana hii huruhusu mahitaji ya chini ya mbolea za sintetiki na kwa hivyo huokoa gharama za pembejeo baada ya muda.
Gharama ndogo za dawa za kuulia wadudu
Zana hii hupunguza mahitaji ya dawa za kuulia wadudu na kwa hivyo huokoa gharama za pembejeo baada ya muda.
106⸱EFaida za kijani
Mbolea za sintetiki hazihitajiki sana
Zana hii hupunguza hitaji la mbolea za sintetiki. Hii hupunguza uzalishaji wa kaboni na uchafuzi wa maji, huboresha maisha ya udongo, na huokoa rasilimali.
Dawa za kuulia wadudu zinahitajika kidogo
Zana hii hupunguza hitaji la dawa za kuulia magugu. Hii hupunguza uchafuzi wa maji, inalinda mfumo ikolojia, inaboresha maisha ya udongo, na inaokoa rasilimali.
Husawazisha hali ya hewa ya eneo husika
Zana hii husaidia kusawazisha hali ya hewa ya eneo husika. Hii husaidia kupunguza athari kadhaa za mabadiliko ya tabianchi.
106⸱FMarejeo zaidi
Viunganisho
Kufufua mashamba ya kahawa - Global Coffee ReportMwongozo wa Kahawa ya Robusta.pdf (ugandacoffee.go.ug) Kilimo cha kufufua ardhi kwa mashamba ya kahawa yenye hewa ya ukaa kidogo na yanayostahimili: Kitabu cha mwongozo wa vitendo. Toleo 1.0 (cgiar.org)Mwongozo wa kahawa ya Arabika kwa ajili ya Lao PDR