#102Ebiveera ebiwanvu ebisimbwamu endokwa
102⸱AEndowooza y’ekiwandiiko
- Kyongerako ekirime ky’emwanyi okugumira ekyeya
- Kikendeeza okufa kw’endokwa z’emwanyi
- Okwongeza ku makungula g’emwanyi
Okukozesa ebiveera ebiwanvu kiyambako okukuuma endokwa ebbanga eggwanvu mu mameresezo nga bwe zeeyongera okukula emirandira nga tezinaba kusimbulizibwa. Endokwa ez’omubiveera ebiwanvu ezimanyiddwa nga “Jumbo” zigumira ekyeya.
Endokwa ezakasimbibwa zikosebwa ekyeya. N’olwekyo ekyeya ekiwanvu kisobola okuleeta okufiirizibwa emiti emingi. Okuwa endokwa z’emwanyi ento entandikwa ennungi, kisobola okuziyiza okufirizibwa kuno.
Ebiveera ebinene bibeera n’obuwanvu bwa sentimita 28, okukirako ebyo ebya bulijjo ebikka wansi wa 20cm. Endokwa emala mu meresezo okutuuka mu myezi 5-6 n’okweyongerayo nga emirandira giwanvuwa, endokwa esobola okumala mu meresezo ebbanga lya myezi 11 omugatte. Okufukirira nga tuva wansi kyongeza okukula kw’emirandira nga gikka wansi.
Okunoonyereza okwakolebwa mu ggwanga elya Brazil kulaga endokwa ezaasimbulizibwa okuva mu biveera ebinene “Jjumbo” kyakendeeza okufiirizibwa kw’endokwa ku bitundu 20%. Kuntandikwa y’enkula z’endokwa zino eza jjumbo, zikula bulungi nnyo bw’ogeraageranya n’ezo ezaakolebwa mu nkola eya bulijjo okusinziira ku bubonero buno wammanga: obuwanvu bw’ekikolo, omuwendo gw’ezaarama, omuwendo gw’amatabi agasookebwako, obuwanvu bw’amatabi agasookerwako n’omuwendo gw’enyingo. Era okusinziira ku kunoonyereza kuno, kulaga amakungula agaasooka mu ntandikwa okuva mu ndokwa za “Jumbo” gaali mangiko okusinga kw’ago agaava mu ndokwa ezaakolebwa mu nkola eya bulijjo.
102⸱BOby’okufumintiriza
Enkola eno esoboka bwoba ofunye ebiveera ebinene. Era obungi bw’ettaka ne Nakavundira nakavundira bweyongera singa osalawo okukozesa enkola eno.
Kirina okulowoozebwako nti endokwa ez’omubiveera ebiwanvu ziba ngazi ate nga nzito okutambuzibwa okuva mu mameresezo okutuuka mu nnimiro mwezisimbibwa.
Ebiveera ebiwanvu byamugaso nga tumerusa endokwa okuva mumatabi okusinga munsigo olwensonga enkula yemirandira kuntandikwa ebeera nafu.
Ebiveera ebiwanvu biwa omulimi ebbanga aggwanvu nga tanaasimbuliza ne kigasa nti endokwa zimala ebbanga ggwanvu okukakata nga zikyali mu meresezo.
Bwe tuba tukozesezza ebiveera ebiwanvu, okwewala okufiirizibwa emiti olw’ekyeya, enkola eno ekozesebwa n’enkola endala ekuuma ettaka okugeza okubikka n’okuwembera awo awatali bisiikirize. (Laba Ebirime ebibikka ettaka oba Emiti egyebisiikirize.)
Ekiseera kyetukozesezaamu ebivera ebiwanvu: Kitwala emyezi 11 okuva lw’osimbuliza ensigo mu biveera ebinene okutuuka lw’ezinasimbwibwa mu nnimiro. Kirungi ensigo/endokwa zino zisimbibwe mu nnimiro kuntandikwa y’enkuba.
102⸱CEkutekesa mu nkola
Okuteeka mu nkola
102⸱1Emitendera
Ettaka eriteekebwa mu biveera liyinza okutabulwamu nakavundira mu kipimo ekya 30% ekya nakavundira okwongera ku bugimu bw’ettaka.
102⸱2
Emwanyi ento eteekeddwa okusimbulizibwa ku ntandikwa ya sizoni y’enkuba.
102⸱3
Ng’ogyeko ebijimusa ebizungu, waliwo ebika by’ebijimusa eby’obutonde nga nakavundira nakavundira oba “bokash” weewawo ne “biochar”. Bino birongoosa ettaka nga byongera okuberawo kw’ebiriisa ku miti gy’emwanyi egyakasimbibwa.
102⸱4
102⸱DEmigaso Mubyenfuna
Ensasanya kukuddaabiriza enimiro ekendeera.
Ekiwandiiko kino kiyamba mukw’ongeza obuwangazi bw’emiti gy’emwanyi. Okuddaabiriza emiti gy’emwanyi kuba tekwetaagisa kolebwa buli kiseera ekikendeeza ku nsasanya omulimi zakola mukulima emwanyi okumala ekiseera ekiwanvu ddala.
Amakungula g’emwanyi g’eyongera
Ekiwandiko kino kiyamba mukw’ogeza amakungula g’emwanyi n’enyingiza y’omulimi
102⸱EOkwongera okufuna ebyokulabirako Oba ebyokusoma
Ebiwandiiko
Endagiriro
Okukomya emizizi mu kugulira kahawa