#106የቡና ተክል እድሳት
106⸱Aጽንሰ-ሐሳብ
- የቡና ምርትን ያጨምራል።
- የቡና ዛፎችን ያድሳል።
- የቡና ተክል ድርቅን የመቋቋም አቅምን ያጨምራል።
- በተባይ እና በበሽታ ከሚከሰቱ ችግሮች የመጋለጥ እድልን ይቀንሳል፡፡
የቡና ተክል እድሳት ማለት የቡና ተክሎችን ምርታማነትን ለመጨመር የሚረዱ እንደ መግረዝ እና መጎንደል የመሳሰሉትን የተሻሻሉ የግብርና አሰራር ዘዴዎችን ያካትታል።
የቡና ተክል ከተተከለ ከሁለት ወይም ከሦስት ዓመት በኋላ ፍሬ ማፍራት የሚጀምር ሲሆን እስከ 25 እስከ 30 ዓመታት ድረስ ምርት መስጠቱን ይቀጥላል። እንደየ አካባቢያዊ ሁኔታ እስከ 40-50 ዓመታት ምርት መስጠቱን ሊቀጥል ይችላል። የቡና ተክል ከስድስት እስከ ስምንት ዓመት ባለው ጊዜ ውስጥ ከፍተኛው ምርት የሚሰጥበት ግዜ ነው። ከዚህ ጊዜ በኋላ ምርቱ ቀስ በቀስ እየቀነሰ ይሄዳል።
ምርቱን በዛፍ ለማሳደግ እና የምርት እየሰጡ የሚቆይበትን ግዜ ለማራዘም ወይም ከፍ ለማድረግ የጉንደላ፣ የግረዛ እና የምቀሳ ሥራዎች በመደበኛነት በየወቅቱ ማከናወን ተገቢ መሆኑን ባለሙያዎች ይመክራሉ፡፡ በተጨማሪ እነዚህ ልምምዶች በባህላዊ የግብርና አሰራር ዘዴዎች፣ ተባዮችን፣ በሽታዎችን ምክንያት በዛፎቹ ላይ የሚፈጠሩ ተፅዕኖዎችን ለመቀነስ ይረዳሉ።
የቡና ገረዛ፡- የቡና ዛፍ የሚደረግለት እንክብካቤ ዘዴ አንዱ ሲሆን ፍሬያማ ያልሆኑ፣ የተበላሹ ወይም የሞቱ ቅርንጫፎችን ማስወገድን ያካትታል፡፡ ይህም ብዙ ውሃ እና አልሚ ንጥረ ነገሮች ወደ ጤናማ የዛፉ ክፍሎች እንዲደርሱ ያስችላቸዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ጠንካራ እና ጥሩ ቁመና ያላቸው የቡና ዛፎች ስለሚሆኑ የበለጠ ምርት ሊሰጡ ይችላሉ፡፡ በተጨማሪም እነዚህ ዛፎች የውሃ አጠቃቀም ከፍ በማድረግ ምክንያት ድርቅን ይቋቋማሉ፡፡
በተጨማሪ ገረዛ የፀሐይ ብርሃን ዘልቆ መግባትን እና የአየር ዝውውር ያሻሽላል። ይህም እርጥበትን በመቀነስ በተክሉ ውስጥ ሚዛኑን የጠበቀ አካባቢያዊ የአየር ንብረት ይፈጥራል፤ በተለይም ከአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት በሚፈጠር ከባድ ዝናብ ወቅት የፈንገስ እድገትን ለመከላከል ይረዳል፡፡
ጉንደላ፡- የቡና ዛፉ ግንድ በመቁረጥ ተክሉን የምናድስበት አንዱ ለቡና ተክል የሚደረግ የእንክብካቤ ዘዴ ነው፡፡ ይህ ሂደት አዲስ የእድገት ዑደት በማነሳሳት ተክሉን ያድሳል። የቡና ዛፍ ጉንደላው አዲስና ጠንካራ ቡቃያዎችን እንዲያወጣ ያስችለዋል። በዚህም ምክንያት ከጊዜ ወደ ጊዜ ምርታማነት ይጨምራል።
ምቀሳ፡- የመግረዝ አይነት ሲሆን በአንድንድ አካባቢዎች እንደ የቡና መግረዝ ዘዴ ይቆጠራል፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ የሚመቀሱት አበቃቀላቸው ትክክለኛ ያልሆኑ የቡና ቅርንጫፎች ወይም የዋናውን ቅርጫፍ ምግብ የሚሻሙ ቅጥያቆች (ሰከር) የሚባሉት ይወገዳሉ፡፡ ከዋናው ቅርንጫፍ የውሃ እና ለተክሉ አስፈላጊ የሆኑ የተመጣጠነ ንጥረ ነገር ስለሚሻሙት መወገድ አለባቸው፡፡
106⸱Bከግምት ሊገቡ የሚገባቸው ጉዳዮች፦
በተጨማሪም፣ የማኅበረሰብ ማስተካከያ ተግባራት በሌሎች በጥሩ የአርሶ አመራር ስራዎች (GAP) ጋር መያዝ አለባቸው እነዚህም በመሬት ምርመራ ውጤት ላይ በመመስረት የአካባቢ ፍሬያትና ማስተካከያ ስራዎች (እንቁላል፣ ግብስ፣ የአካባቢ ነገር) እንዲሁም ተግባራት እና የተዋህዶ ታካሚ እና የበሽታ አስተዳደር እንዲሁም መያዝ አለባቸው።
የቡና ተክል እንክብካቤ እንደ በቆሎ፣ ቦሎቄ የመሳሰሉ በአጭር ግዜ ምርት ሊሰጡ ከሚችሉ ሰብሎችን በውስጥ ለመዝራት ወይም ለመትከል እድል የሚሠጥ ሲሆን,ደረቅ ጉዝጓዝ መጠቀም እና ለጥላ ዛፍ የሚገለግሉ ተጎዳኝ ዛፎች በማቀናጀት ለመትከል እድል ይሰጣል።
ቅርምት በተገቢ ተክል ብዛት ያላቸው (ሐኪተር ላይ 3000 ተክሎች በላይ) እና በሥር ችግር ነፃ የሆኑ ቡና ቦታዎች ላይ መተግበሪያ አለባቸው።
ከተመንገድና ከተቈረጠ በኋላ እንደ ተሳለቁ እና ተቈረጡ እንክብካቤዎች በተጨማሪ ባለሙያዎች ቡና አርሶች ከፍሬ ማሳለቂያ እድሜያቸው በኋላ ቡና ተክሎችን መተካት ይመክራሉ። የእርሻው ተከታታይ ክፍሎች በየዓመቱ ይዘምናሉ/ይተካሉ። በዚህ ሂደት ላይ ሥራው ተከፍሎ ይሰራል እና በፍሬ ማሳለቂያ እና በአዲስ ተክሎች መካከል ሁኔታ መልካም መዘንበል እንደሚችል አለ። ይህንን የእርሻ እና የተክል ማደስ ሥራ እዚህ ማግኘት ይቻላል፡፡ የቡና እርሻ ማደስ መሣሪያ።
ቡና ተክሎችን መልሶ ማበርከት እና መድኃኒት ማድረግ የቡና አጭር ማሳደግን ይረዳል፣ ይህም ወደ ከፍተኛ ምርት መጠን እና ለቡና አርሶች የጨመረ ገቢ ማግኘት ይመራል።
ጊዜታት: እንደ ቴክኒክው በመሰረት ማህበራዊ እስከተን በተደጋጋሚ መሆን አለበት። ለዝርዝር እባኮትን ከታች የሚገኘውን ሂደት ይመልከቱ።
106⸱Cአተገባበር
ቁሳቁሶች
106⸱1መመሪያ
የቡና ገረዛ
የቡና ተክልን ገረዛ ለማከናን በጣም ጥሩው ጊዜ በየአመቱ ከዋናው መኸር (ለቀማ) በኋላ ነው፡፡ ምክንያቱም ተክሉን (ዕፅዋቱ) በዚያን ጊዜ እረፍት ወይም በእንቅልፍ ጊዜ ውስጥ ስለሚሆን ነው፡፡
የመኸር ጊዜ ዝቅተኛ ምርት ያላቸውን ዛፎች እና ቅርንጫፎች ለመለየት ጥሩ አጋጣሚ ወቅት ነው፡፡
106⸱2
የመሬት አጠገብ ያሉ ቅርንጫፎች ለጎርማዎችና ለአሳዛኝ በሽታዎች መግቢያ ነጥብ ሊሆኑ ይችላሉ፣ ስለዚህ መቆምራቸው አለባቸው።
የተሳለቁና ንጹሖች የቅርምት መሣሪያዎችን ለመጠቀም እና ዛፍን ለመጎዳት ያለውን ጉዳት ለማንሹ እና የመንጋጋ አደጋ ለመቀነስ አስፈላጊ ነው።
መቆራረጥ የዛፍ ከፍታውን መቆርጥ ይካተታል። ይህ ለመንቀሳቀስ የተከናወነ የተክል ልዩ ልዩ እድገትን ማቆም እና በግራ ወይም በግራ በሚያድግ እድገት ማንቀሳቀስ ይረዳል።
106⸱3
106⸱4
ጉንደላ
ያረጁ የቡና ዛፍ እና ያረጁ ሕብረ ሕዋሳትን በአዲስ እና ምርታማ በሆኑ ለመተካት የቡና ግንድ ሙሉ በሙሉ መቁረጥን ያካትታል። ይህም ሙሉ በሙሉ ማስወገድ በመሆኑ እንደ መግረዝ ያሉ ሌሎች ተግባራት ከተጠናቀቁ በኋላ ብቻ መከናወን ያለበት ጉልህ የሆነ የእድሳት ሂደት ነው፡፡
በአጠቃላይ ዕድሜያቸው 10 ዓመት የሆናቸው የቡና ዛፎች ለመጀመሪያ ጊዜ መጎንደል አለባቸው። ከዚያ በኋላ በየ 7 ዓመቱ እንዲያደርጉ ይመከራል፡፡
ይሁን እንጂ የሚጎነደሉ የቡና ዛፎችን ሲመረጥ እንደ ስነምህዳር ሁኔታ ሊለያይ ይችላል። ሞቃታማ እና እርጥበት አዘል በሆኑ ቆላማ አካባቢዎች የቡና ተክሎች በለጋ እድሜያቸው ምርታማነታቸውን ቶሎ ያጣሉ። ስለዚህ ጉንደላ በተለምዶ ከ10 አመት እድሜ ላይ ይደረጋል። መጠነኛ የሙቀት መጠን ባለባቸው ክልሎች ውስጥ ከ 15 ዓመት ባላነሰ ጊዜ ውስጥ ጉንደላ ይከናወናል። የጫካ ቡና አካባቢዎች ጉንደላ የሚካሄደው ምርት ካጣ በኋላ በሄክታር የተሻለውን የቡና ተክል ቁጥር ለመጠበቅ በተክሎች እና በመስመር መካከል ያለውን ርቀት በጥንቃቄ መገምገም አስፈላጊ ነው።
ከዛፉ ዕድሜ በላይ ጉንደላ የሚካሄድበት ሌሎች ምክንያቶች የሚከተሉትን ያካትታሉ።
- የዛፍ ምርታማነት በከፍተኛ ሁኔታ በአጭር ቀናት መቀነስ፤
- ተባዮችና በሽታዎች መበከል፤
- በማሳው ውስጥ ተጨማሪ ቦታ ካስፈለገ ፤
- የቡና ዛፎች ከከባድ በረዶ በኋላ፤
- ዛፎች በቀላሉ ለመሰብሰብ በጣም ረጅም አድጓል፤
ያም ሆነ ይህ, የሚጎነደለው ዛፍ ዛፍ በደንብ እና በፍጥነት ለማገገም ጠንካራ ሥር ስርአት ሊኖረው ይገባል።
የጉንደላውን ሂደት በአንድ ጊዜ መቁረጥ ወይም መጎንደል የሚከናወን ሲሆን ከቡና ጎን ለጎን ዓመታዊ ሰብሎችን በመዝራት ቡና ባይመረትባቸው ግዚያት በእረፍት ዓመታት ተጨማሪ ገቢ ያስገኛል።
106⸱5
በፀረ-ተባይ መድሃኒቶች እና በዛፍ መቁረጫ መቀስ ላይ የሚከሰተውን ዝገት ለመከላከል የመግረዣ መቀስ፣ ደጋን መጋዝ እና መቁረጫዎችን በመደበኛነት በዘይት ያፀዱት።
106⸱6
ቅርንጫፎችን እና ቅንጣቶችን ተመን:
ቅርንጫፍ ማትረፍ ላይ ንብረት ያላቸውን ቅርንጫፎች ማስቀመጥ አመራረጃ ነው፣ ምክንያቱም ቁርጠኛው ቅርንጫፍ በታች ያሉትን ትርታ ቅርንጫፎች እንዲያስከትሉ ይረዳል።
በብዛት የምትጠብቅ አካባቢዎች ላይ፣ ተኮርኖ በሽታዎች እንዳይደርስባቸው ለተቈረጠው ተክል ፈንጆሪዳይስ ወይም በእንጥረኛ የተሠራ ፓስት መተግበሪያ ይመከራል።
106⸱7
የተጎነደለ የቡና ማሳ ላይ የስብጥር ሰብሎችን (ህያው ጉዝጓዝ), ወይም ደረቅ ሳር ወይም ጉዝጓዝ ወይም ለጥላ ዛፍ የሚገለግሉ ተጎዳኝ ዛፎች በማቀናጀት ለመትከል እድል ይሰጣል።
106⸱8
ከጉቶው (ከተጎነደለው ቡና ግንድ) የሚወጡትን አዳዲስ ቡቃያዎች ክትትል በማድረግ ያለማቋረጥ ይቁረጡ። ነገር ግን በጣም ጠንካራ እና በጣም ጥሩ የሆኑትን ለወደፊቱ ፍሬ የሚያፈሩ ግንዶች እንዲሆኑ ያድርጉ፡፡
106⸱9
ምቀሳ አላስፈላጊ ቅጥያ ማሳሳት /ማስወገድ/
ምቀሳ ማለት አላስፈላጊ ቅጥያዎችን ማስወገድ ሲሆን በዓመት ውስጥ ብዙ ጊዜ ሊከናወን ይችላል፡፡ ምርት በሚሰጥ የቡና ማሳ (ተክሎች) በግንቦት እና በጥቅምት ወር በዓመት ሁለት ጊዜ አላስፈላጊ ቅጥያዎችን ማስወገድ ተገቢ ነው፡፡ የመጀመርያው ምቀሳ ወይም ቅጥያ ማሳሳት መሰራት ያለበት የበቀሉ ቡቃያዎች ከ 3 እስከ 4 ወር ሲሞላቸው ነው፤ እና ሁለተኛው መወገድ ከመጀመሪያው ከ 2 እስከ 3 ወራት በኋላ መከናወን አለበት፡፡
106⸱Dኢኮኖሚያዊ ጥቅሞ
የቡና ምርት መጨመር
ይህንን መሳሪያ መጠቀም የቡና ምርትን መጨመር እና ከፍተኛ ገቢ ያስገኛል።
የኪሳራ ቅነሳ
ይህ መሳሪያ የቡና ምርትን እና ጥራት መቀነስን ሊያስከትል የሚቸለውን ኪሳር መከላከል ይረዳል።
የማዳበሪያ ወጭ መቀነስ
ይህ መሳሪያ ሰው ሠራሽ ማዳበሪያዎችን ፍላጎት ይቀንሳል። በጊዜ ሂደት የግብዓት ወጪዎችን ይቆጥባል።
የፀረ-ተባይ ወጪ ይቀንሳል
ይህ መሳሪያ ፀረ-ተባይ መድሃኒቶችን ፍላጎት ይቀንሳል። በዚህም ምክንያት በጊዜ ሂደት ወጪን ይቆጥባል።
106⸱Eአካባቢያዊ ጥቅሞች
የሰው ሠራሽ ማዳበሪያዎችን መጠቀም መቀነስ
ይህ መሳሪያ በሰው ሠራሽ ማዳበሪያዎች ላይ ያለውን ጥገኝነት ይቀንሳል። ይህም የካርቦን ልቀትን እና የውሃ ብክለትን ይቀንሳል። የአፈርን ለምነትን በማሻሻል ሀብቶችን ይቆጥባል።
አነስተኛ ፀረ-ተባዮች ያስፈልጋሉ
ይህ መሣሪያ የኬሚካል ፀረ-ተባዮች አስፈላጊነትን ይቀንሳል። ይህ የውሃ ብክለትን ይቀንሳል፣ ሥነ-ምህዳሩን ይጠብቃል፣ የአፈርን ሕይወት ያሻሽላል እንዲሁም ሀብቶችን ይቆጥባል።
የአካባቢውን አነስተኛ የአየር ክልም ሚዛን ያካሂድ
ይህ መሣሪያ አካባቢውን ማክሮክሊማት ለመስከረም ይረዳል። ይህ የአለመንገድ ለውጦችን ለመቀነስ ይረዳል።