#208Jipsumii lafaaf oolchuu
208⸱AYaada
- Lafee pH qindeessa
- Qaama ciisichaa fooyyessa
- Bifa danda'amuun madda riziiqaa gadi fageenyaan akka guddatu taasisa
- Buna mukaa rooba dhabuuf dandamachuu isaa fooyyessa
- Bishaanii fi nyaata summaa'aa midhaanii fooyyessa
- Buna oomishu dabalata
Gipsumii (kalsiyamii sulfatii) guddaa tokko qofa lafa irratti fayyadamuun madda rizii bunaatiif akka gadi fagoo akka guddatu taasisa, kunis akka bunaan rooba dhabuu fi yeroo dheeraaf abdii kutannaa keessatti bishaan dabalataa argatuuf isaan dandeessisa. Akkasumas, kondishinara lafaatiif, keessattuu qilleensa lafaa irratti tajaajila.
Jipsumiin (kalsiyamii salfaati, CaSO4) kan itti fayyadamu koffee keessatti kalsiyamii fi salfaatiin lafaaf kennaa, akkaataa itti aashidii lafaa to'atuuf (kan lafa soodaa qofaaf), summaa alumiiniyamii ittisuu, fi akkaataa itti bishaan lafa keessa seenuu danda'u fooyyessuuf. Kanaafuu, lafa tokko tokko keessatti, keessattuu oxisoolii fi lafa soodaa ta'an, aashidii guddaa qaban yookiin alumiiniyamii ol'aanaa keessa jiran irratti, jipsumii fayyadamuun bu'aa koffee fi midhaan biroo hedduu fooyyessuu isaa argameera.
Faayidaaleen ittiin chaaqaa (kaalshiyeem kaarbooneetii + lakkoofsi gara garaa kaalshiyeem oksaayidii, maagneeziyeem oksaayidii fi maagneeziyeem kaarbooneetii) kanneen achiitiin lafa hadhoon ittisuuf fayyadan wajjin wal fakkaatan, jipsumiin chaqaa caalaa baay'ee filatamaa dha fi lafa keessatti gadi bu'ee bal'inaan seenuu danda'a. Yeroo gadi liqimfame, jipsumiin lafa keessatti socho'aa ta'ee, qilleensota lafaa walitti qabuuf yaala. Kuniin ammoo, lafa cufuu isaa hambisuuf yaala, kunis qilleensa, bishaanii fi nyaatawwan lafa keessatti gadi bu'ee akka seenu godha. Jipsumiin summaa'a aluuminumii hambisuufi kaalshiyeemii(Ca2+) ayyaanota lafa keessatti akka dabalaman godhuun, kanneen kunniin hundi shaakala bunaarratti dhiibbaa qabaachuu danda'u.
Faaktaroonni olitti tarreeffaman hundi isaanii buna maddi isaa gadi bu'ee lafa keessa akka salphaatti babal'atu fi bishaan dabalataa argatu, keessattuu yeroo bonaa, akkasumas hongee cimaa dandamachuuf carraaqqii taasisu ni dabalata.
208⸱BYaadatamuuf
Gipsumii guddaa, haala lafaatiin wal bira qabamee barbaachisa. Gipsumiin akkaataa ittiin hojii industirii biroo irraa argamu waan ta'eef, baay'ee hin qaalofne. Haa ta'u malee, kafaltii geejjibaa barbaachisaa ta'e sanaaf barbaachisu ilaalcha keessa galchuu qabna.
Gipsumii guddaa fayyadamuun kaalsiiyamii lafa keessatti dabaluu danda'a, kunis akkaataa itti bineeldoonni biroo akka maagneeziyamii miidhaman gochuu danda'a. Kanaaf, lafaaf nyaata dabalataa kennuun barbaachisaa ta'a. Qorannoo lafaa taasisuun akkaataa itti lafa keessatti nyaanni eegamu ilaaluuf gargaara. Qorannoo albuudaa waggaa waggaan taasisuun haala nyaata buna qabatamaa jiru ilaalchisee ni gorfama.
Haala armaan olitti kaafaman irratti hundaa'uun, mukkeen lakkoofsa xiqqaa irraa jalqabuun, bu'aa argame ilaaluun, yoo bu'aan gaarii ta'e bajataan dabalataa jiraate akka babal'isamu ni gorsama.
Bara rooba gaarii qabu keessatti, lafa gypsum itti hin darbine fi kan gypsum darbine gidduu garaagarummaan hin mul'atu; garuu, faayidaan isaa bara bonaa keessatti ifatti mul'ata. Lafa qilleensaa fi rooba hamaa qabu irratti gypsum itti darbuun hin gorfamamu.
Yeroo:
Gipsummi guddaan tokko qofa fayyadamuu qaba. Yeroo qopheessaa jiranii hanga waggaa sadaffaa, yeroo bineensotni madda isaanii guddisaa jiranitti, fayyadamuun barbaachisaa dha.
Dabalataan dooziiwwan yeroo kamirrattuu hojii qonnaa irratti kennamu ni danda'u, garuu yeroo bonaa xumuramuufi rooba eegaluutti kennuun ni gorfama, akkasumas yeroo sana dafanii hojii eegaluuf ni dandeessisa.
208⸱CHojiirra Oolmaa
Meeshalee
Fayyaa 0.1 ha
208⸱1Adeemsa
Yeroo buna haaraa qopheessuuf qonnaa qopheessituuf:
Jipsumiin faayidaalee biroo fi qabeenya uumamaa waliin makuun ni danda'ama.
208⸱2
Yoo buna jiruufi oomisha keessatti fayyadamuuf:
Waggaa waggaan lafa keessaa gadi fageenya 0-20 cm irratti qorannoo lafaa geggeessuun ni gorfama, inni jalqabaa immoo dhaabbilee fudhachuu booda ji'a jaha keessatti, akkaataa lafa irraa wantoota nyaataa akkaataa itti fayyadamu ilaalchisee jijjiirama agarsiisuufi sirreeffamoota barbaachisoo ta'an akka godhamuuf gargaara.
Waggaa lama lamaanis, qorannoo gadi fageenya cm 20-40 irrattis taasisaa.
208⸱DDinagdee bu’aa
Callaa bunaa ni dabala
Fayyadamni meeshaa kanaa callaa buna dabaluun galii dabalataa fida.
208⸱EFaayidaalee Magariisa
Fayyummaa biyyee fooyyessu
Meeshaan kun fayyummaa fi qabiyyee biyyoo (maayikiroobs, rammoo qumbursaa/earthworm kkf) ni foyyeessa. Kun ammoo nyaata/albuudota biqiltuu keessatti shoora guddaa qaba, akkasumas qilleensa naannoo qulqqulluu ta’e ijaaruuf ni gargaara.