#211Layimii dachii irratti fayyadamu
211⸱AYaada
- pH lafa qindeessa
- Nyaata biqiltuu fooyyessa
- Gabbina madda jalaa jabeessa
- Humna qorichaa lafaatti dabala
- Jireenya lafaatti ni gumaacha
- Hojii bunaa dabala
Laaymiin lafa qixxeessuuf kan itti fayyadaman yoo ta’u, halluu aashidii lafaa sirreessuufii fi argamuu nyaatinsa lafa bunaa irra jiru fooyyessuuf gargaara. Yeroo pH’n lafaa baay’ee gadi bu’u, nyaatinsi barbaachisaan biqiltuu bira gahuu dadhaba; kunis guddina hidda muraa fi hojiirra oolmaa midhaan waliigalaa ni daangeessa. pH’n lafaa sirnaan qindaa’uun, laaymiin sirna hidda fayyaa qabu, sochii mikirooba lafaa, akkasumas fudhatama nyaatinsa midhaan irraa saffisaa fi qajeelaa ta’e ni deeggarra.
pH lafa madaalawaa eeguun bu’a-qabeessummaa qorichoota lafaaf fi fooyya’insa uumamaa ni dabala, balaa dhabinsa nyaatinsaafi baasii galtee hin barbaachifne ni xiqqeessa. Yeroo dheeraaf, kun oomisha walitti fufaa ta’e, fayyummaa lafaarratti fooyya’iinsa fiduu fi jajjabina sirna oomisha bunaa, addatti immoo haala qilleensaa jijjiiramaa jala jiru keessatti, ni cimsuu gumaacha.
211⸱BYaadatamuuf
Fayyadama laayimii yeroo hunda qorannoo lafaatiin qajeelffamuu qaba. Sirna bunaa keessatti, pH lafa gaarii ta’e waliigalaan 5.5 fi 6.5 gidduutti argama; sampliiwwan gubbaa lafa cm 15–20 irraa fudhataman immoo laayimiin barbaachisaa taʼee yookaan hin taane fi hammam taʼuu qabu murteessuuf gahaa dha. Laayimii qorannoo malee itti fayyadamuun buʼaa gadi-aanaa yookaan wal-dhabdee nafa-qabeenyaa (naatroojinii) fiduu dandaʼa.
Fayyadama laayimii yeroo hunda sadarkaa dhaabbata qonnaa fi haala lafaatti akkaataa ta’eef qopheeffamuu qaba. Fayyadamiinsi laayimii iddoo dhaabbata haaraa ijaaramaa jiruufi lafa bunaa duraan dhaabbate, gosa lafa garaagaraa, dacha’a (slope) adda addaa fi haala roobaatiin ni garaagarooma. Laayimii haala kana hin ilaalin yoo itti fayyadaman, bu’a qabeessummaan isaa ni hir’ata, kaffaltiin immoo ni dabala.
Qorichaan laayimii qonnaa kan humna faalmaa gahaa fi baay’ina gogaa mijataa qabu qofa fayyadamuu qaba. Ijaantummaan fi qulqullinni oomishaa saffisa fi bu’a-qabeessummaan pH lafa jijjiiramu irratti dhiibbaa qaba; akkasumas miidhaa fayyaa lafa irra ga’u ittisuuf gargaara.
Laaymiin kutaa tarsiimoo bulchiinsa lafa walitti hidhata qabuuti. Qorichoota lafaaf yookaan wantoota uumamaa bakka hin buusu; garuu haala lafaa mijataa uumuun bu’a qabeessummaa isaaniitiin ni fooyyessa. Kanaafuu, tarsiimoon itti fayyadamaa waliigala tarsiimoo qusannoo lafaafi nyaatinsa lafa waliin qindaa’uun qophaa’uu qaba.
Yeroo
Laayimii lafa qotuu yookaan qusannoo gogaa dura yeroo gahaa pH lafa jijjiiramuuf kennuuf yeroo duraatiin itti fayyadaman. Akka qajeelfama waliigalaatti, laayimii hojiiwwan qonnaa guddaa jalqabamuun ji’a 2–3 dura itti fayyadami.
Bakka haaraa dhaabbata biqiltuu
Layyimii qopheessuu lafaatti, ji’a 2–3 dura biqiltuu dhaabuu, filatamaan immoo roobni jalqabuu dura, akka lafti itti makamuufi humni isaa itti hojjetu gochuuf fayyadami.
Bosona bunaa dhaabbataa
Laymiin yeroo bonaa, yommuu lafa qotuu salphaa taʼee fi balaa bishaan roobaatiin gogaa fudhachuu xiqqaa taʼetti, akkasumas yeroo hunda jiʼa 2–3 dura, firtilayizerii, addatti ammoo firtilayizeroota naayitroojiinii irratti hundaaʼan, itti fayyadamtan dura itti fayyadami.
Sababni isaa laayimii suuta suutaan qofa waan falmatuuf, dhiibbaa isaa yeroo sanaan hin mul’atu. Deebisanii itti fayyadamuu waggaa 2–3tti yeroo baay’ee barbaachisa, akkasumas gosa lafa, rooba fi hamma oomishaa irratti hundaa’a; gochaanis qorannoo lafa yeroo yerootti taasifamuun qajeelffamuu qaba.
211⸱CHojiirra Oolmaa
Meeshalee
211⸱1Qophii
Qorichoota Naatroojiinii (akka urea ykn ammonium sulfate) waliin yeroo tokkootti lime hin fayyadamin. Lime’n naatroojiinii akka qilleensaatti badee ba’u taasisee, bu’a-qabeessummaa qorichaa hir’isa, maallaqas immoo badaa taasisa. Yeroo hunda hojiiwwan kana gidduutti torban 2–3 tursiisi.
Qixxee kennamuufis bu’uura qorannoo lafaatti hundaa’uu qaba; pH lafa, amala lafa (texture), fi hamma itti fayyadama lafa to’atan (management intensity) ilaaluu qaba. Gorsa ifaa fi iftoomina qabu malee qixxee hin fayyadamin, sababni isaas baay’inaan kennuun wal-qixxummaa nyaatinsa (nutrient balance) lafa irratti jeequu danda’a.
Layyimii guyyaa qorra fi qilleensi tasgabbaa’e ta’e irratti faffacaasi; kun iddoo sirrii irra akka bu’u fi akka bubbee yookaan bishaan roobaatiin hin badne gargaara. Roobni cimaa dursee kan roobu ta’e dura ittiin faffacaasuu ofirraa qussi.
Naannolee roobni baayʼee roobu yookaan lafti baayʼee lixxu keessatti, lime yeroon darbee darbee akaakuu xiqqaa- xiqqaan itti fayyadami. Kun buʼaa isaa ni fooyyessa, balaa dhabamsiisaa fi lixxuu isaa ni xiqqeessa.
211⸱2Prosedura
Bakka haaraa dhaabbata biqiltuu
Haala qilleensaa fi lafa jalaa baayʼee gogaa taʼe keessatti, lime itti fayyadamuun dura lafa samii irra jiru salphaatti qabbaneessi. Kun yeroo itti fayyadamtan boolla gogaa fi xuraaʼinsa gara qilleensatti ol baʼu ni xiqqeessa, akkasumas, yeroo lafti keessa qotamee wal makuu hin dandeenye illee, qurxummii lime lafa keessa sirnaan akka seenu gargaara.
211⸱3
Bosona bunaa dhaabbataa
Mi’aalkoo bifa laayimii qabu haga cm 10 irraa fagaattee hidda muka irraa kaa’i, balaa biqiltuu ittisuuf.
Haala qilleensaa fi lafti baayʼee gogoggee yoo jiraate, lime itti fayyadamuu dura dachii irra harkiftoodhaan dhiqadhu. Kun yeroo itti fayyadamtutti boolla gogaa (qulqullina gogaa) hirʼisuuf gargaara, akkasumas, yeroo lafti hin qotamne illee, qurxummii lime dachii keessa akka siqee fi sirnaan akka qubatu ni taasisa.
211⸱4
Qorichii laayimii baay’inaan fayyadamuun, mikiroonuutiriyeentota akka sibiila, ziinkii fi maanganeez jedhaman argamsiisuun isaanii ni hir’isa. Yeroo hunda yaada qorannoo lafaatiin kennamee hordofaa, akkasumas mirkaneeffannaa malee irra deddeebiin itti hin fayyadamin.
Qabeenya
Layimii bakka gogaa fi uwwifamee, qilleensa jalaa eegame keessatti kuusi. Humiidii fi qabbanaa’uun yoo itti baay’ate, walitti qabamuu ykn dura tarkaanfachuu (falmaa jalqabuu) danda’a; kunis ho’a isaa xiqqeessa. Layimii baafata ykn konteenara cufamee keessa tursiisi, akkasumas lafa qofa irratti osoo hin taane wanta biraa irratti kaa’i.
211⸱DDinagdee bu’aa
Callaa bunaa ni dabala
Fayyadamni meeshaa kanaa callaa buna dabaluun galii dabalataa fida.
Buna sadarkaa gaarii qabu
Fayyadamni meeshaa kanaa gahumsa bunaatiif gumaacha guddaa qabaata, kanaafuu galii ol'aanaa fiduu danda'a.
Gatii ittiin bitanii gad buusu
Meeshaan kun ittifayyadama xaa'oo sintetikii gadi aanaa akka ta'uuf kan gargaaru yoo ta'u, kanaafuu baasiiwwan barbaachisoo yeroo dheeraaf hir'isa.
Baasii/gatii farra qoricha (peestiisaayidiif) bahu ni hir’isa
Qorichi kun fayyadama qoricha keemikaalawaa hir’isuudhaan, baasii galtee qorichaaf bahu hir’isa.
Baasii/gatii haaromsaaf bahu ni hir’isa
Meeshaan kun jireenya muka bunaatiif dheerina umrii fi dandeettii salphatti qabachuu ni dabala. Kanaaf, yeroo baay’ee akka irra deddeebinee hin dhaabnee fi, baasiin oomisha yeroo dheeraa keessatti bahu hir’suuf gargaara.
Gatii yeroo dheeraa irratti qusachuu
Gatii meeshaa kanaa waggoota hedduuf ni turuu danda’a; kanaafis, meeshaalee yeroo gabaabaa turan kan yeroo baay’ee irra deebi’anii fayyadamuu barbaadan waliin yoo madaalame, bu’aa ba’ii olaanaa fi baasii xiqqaa qabu ta’a.
211⸱EFaayidaalee Magariisa
Fayyummaa biyyee fooyyessu
Meeshaan kun fayyummaa fi qabiyyee biyyoo (maayikiroobs, rammoo qumbursaa/earthworm kkf) ni foyyeessa. Kun ammoo nyaata/albuudota biqiltuu keessatti shoora guddaa qaba, akkasumas qilleensa naannoo qulqqulluu ta’e ijaaruuf ni gargaara.
Xaa'oo sintetikii gadi aanaa barbaachisa
Meeshaan kunis akkaataa ittiin barbaachisummaan feertilayizaroota sintetikii hir'atu ni gargaara. Kunis qilleensa keessatti gadi lakkisuu fi bishaan faaluu hir'isa, jireenya lafaa fooyyessa, akkasumas qabeenya ni qusata.
Dandeettii dhiphina qilleensaa dandamachuu
Meeshaan kun fayyadamummaa lafa qotataa madaalchisuun, biqiltuu bunaa akka bokkaa dhabuu, ho’a ol’aanaa fi dhukkuba adda addaa caalaa ofirraa ittisu dandeessisu gargaara; akkasumas tarsiimoo haala qilleensaa jijjiiramaa waliin qindoomsuuf ni deeggara.