Tambua maswali yako ya tathmini

Muhtasari

Ukishakuwa umefafanua madhumuni ya mchakato wa M&E, sasa ni wakati wa kufikiria juu ya maswali ya tathmini ambayo yatasaidia fanikisha madhumuni hayo. Sehemu nzuri ya kuanzia ni kufikiria mantiki ya hatua zako za makabiliano na dhana ulizokuwa umeziweka kwenye hatua ya kupanga. Kama umetayarisha njia ya mradi (Hatua ya 3), tayari utakuwa umeweka ramani ya mantiki hii pamoja na dhana zilizopo. Maswali ya tathmini yanatakiwa yajaribu na kutia changamoto mantiki iliyofafanuliwa kwenye njia yako ya mradi, na kukusaidia kuelewa nini kilichoenda vizuri, nini kilichoenda vibaya na kwa nini.

Mbinu

majadiliano kwa vikundi vya wadau muhimu walioshirikishwa kwenye kupanga mradi
Majadiiano yanaongozwa na njia ya mradi (angalia Hatua ya 3), madhumuni ya M&E na matokeo ya majadiliano na semina ya awali

Matokeo

Orodha ya maswali yaliyopangwa kwa kipaumbele ya kuelekeza mchakato wa M&E

Nadharia

Jendwali Na 18 hapo chini inatoa mfano wa ujumla wa aina za maswali unayoweza kuyazingatia. Haya yatahitaji yarekebishwe kulingana na mazingira na hai yako ya makabilian. Idadi ya maswali utakayochagua itategemea uzito wa mchakato wako wa makabiliano, rasilimali fedha uliyokuwa nayo, na madhumuni yako ya M&E. Nivema zaidi kutambua maswali ya tathmini kati ya tatu na nne, ambayo yanaweza kuwa na maswali mengine ndani yao.

Baadhi ya mafunzo muhimu yanaweza kupatikana kwa kuangalia nyuma ya yale uliyotarajia yatatokea na upelelezi wa yale yasiyotarajiwa. Hii inaweza kuwa vitu vizuri (k.m. mafunzo ya wakulima kwa wakulima yamesababisha kuchangia kwa nguvukazi kwa misimu muhimu ya mwaka) au mabaya (k.m. shughuli za kiufundi zilifanya kazi vizuri, lakini kukubalika kulikuwa dhaifu kwa sababu viongozi wa jamii hawakushirikishwa tangu mwanzo).

Hakikisha unaweka pia maswali yaliyo wazi ili kuzingatia maswala haya. Kwa mfano, badala ya kuuliza “Je, wakulima waliona kuwa mafunzo yana manufaa kwao?” uliza “Nini wakulima waliona ina manufaa kwao kutokana na mafunzo?” Hii inaweza kuleta jibu ambalo hukutarajia, na hivyo kukusaidia kuboresha mipango yako kwa awamu inayofwata.

Jedwali 18: Mifano ya Maswali ya Tathmini ya utaratibu wa makabiliano

Vipengele vya mchakato wa Makabiliano	Mfano wa maswali
Mchakato wa shughuli zilizopangwa (Je, tumefanya kila kitu sawa?)	Je, mafanikia yanalingana na tulichotegemea kupata mwanzo? Je, shughuli zilizopangwa zilitekelezwa kwa ufanisi, kwa gharama nafuu, kwa usahihi na kwa wakati? Je, mafanikia yanalingana na tulichotegemea kupata mwanzo?
Wajibu na Majukumu ya wadau na wakulima, pamoja na kiwango cha ushiriki wao kwenye utekelezaji	Je, shughuli ziliwalengea watu husika, na kwa kiwango cha kujenga ujasiri? Vikundi maalum vilihusishwa kwa namna gani? Nani alibeba jukumu zipi kwenye hatua mbali mbali? Uzoefu wao ulikuwaje?
Kufaa kwa mantiki ya mpango wa utekelezaji (Je, tumepatia kinachostahili?)	Je, shughuli zimefanikisha matokeo yaliyotarajiwa? Dhana zipi zilileta changaoto na kwa njia gani? Ni uelevu upi mpya umeibuka kuhusu jinsi mabadiliko yanavyotokea? Ipi ni vikwazo na ipi ni msaada? Je, vipaumbele vimebadilika ndani ya kipindi cha utekelezaji, kutokana na mabadiliko ya nje?
Kama na kwa njia zipi matkeo yasiyotarajiwa	Nini ni cha kushangaza au kisichotegemewa, na ulipata changamoto zipi kuhusu jinsi mabadiliko yanavyotokea?

Mwongozo wa vitendo

Lengo

Kutambua maswali ya tathmini, ambayo yataamua kama “unafanya vitu ipasavyo” na “unafanya vitu vinavyofaa”
Kutambua maswali yatakayokusaidia kupata taarifa zinazokamilisha madhumuni ya tathmini, pamoja na vifwatavyo:
- maendeleo ya shughuli na matokeo yaliyopangwa
- majukumu, wajibu na kiwango cha ushirikiano wa wakulima na wadau wengine wanaohusika kwenye utekelezaji
- kufaa kwa mantiki iliyotumika kwenye kutayarisha mpango wa uendeshaji, na dhana juu ya shughuli zitakazokusaidia kutimiza madhumuni ya jumla
- Kama na kwa njia gani matokeo yanayotarajiwa na yasiyotarajiwa yametokea na athari zake.

Matokeo tarajiwa

Orodha ya maswali kutumia kwa mchakato wa tathmini uu kukamilisha Sehemu B ya mpango wa tathmini.

Muda unaohitajika

utatofautiana kulingana na kiwang cha ushirikiano kutoka wahudhuria

Mwongozo wa maswali

Jedwali ifwatayo inatoa mfano wa maswali ya tathmini kwa kila moja ya sehemu nne kuu za kutathmini mchakato wa makabiliano. Jiskie huru kuyabadilisha maswali kulingana na tathmini yako mwenyewe, au kufikiria maswali ya ziada kwa kila sehemu.

Utaratibu

Unda maswali kuuliza wakati wa tathmini ambayo yatafwatilia maendelea yaliyofanyika kuelekea kufanikisha malengo ya awali ya utekelezaji
Pamoja na hayo, tumia dhana ulizotambua kwenye njia yako ya mradi (kwenye Hatua ya 3) ili kufafanua maswali ya tathmini amabayo yataangalia kama dhana hizi zilikuwa zenye matiki na kama bado zinawakilisha ukweli.
Kama hukutayarisha njia ya mradi, tumia Jedwali kwenye kipengele kifwatacho kama mwongozo wa kuunda maswali ya tathmini
Pitia tena madhumuni ya tathmini na angalia kama maswali uliyounda yatatua mahitaji hayo.

Jedwali 39: Jinsi ya kuhakiki maswali yako ya tathmini – baadhi ya mifano

Sura nne kuu za mkakati wa tathmini ya makabiliano	Mifano ya maswali ya tathmini
Mkakati wa shughuli zilizopangwa “Je, tumepatia vitendo tulivyotenda?”	Je, matokeo yanawiana na matarajio? Je, shughuli zilitendwa kwa kuzingatia ufanisi, gharama nafuu, kufaa na kwa wakati Je, vitendea kazi vilitosheleza kuweza kufanikisha shughuli zote zilizopangwa?
Wajibu, Majukumu, na kiwango cha wakulima na wadau wengine kujihusisha kwenye utekelezaji	Je, shughuli zililengea watu husika na kwa kiwango cha kufanikia kujenga nguvu? Vikundi maalumu vilishirikishwaje katika shughuli? Nani alishika wajibu upi kwenye vipindi tofauti? Je walijisikiaje kwenye kushiriki kwenye shughuli mbalimbali? Yapi yalikuwa na thamani zaidi kwao wakati wa kushiriki kwenye kazi hizi?
Kufaa kwa mantiki ya mpango wa utekelezaji, pamoja na dhana juu ya jinsi shughuli zinavyoambatana na mathumuni yote kwa ujumla “Je, tumefanya vitendo sahihi?”	Je, Shughuli zilisababisha matokeo ka ilivyotarajiwa? Ni dhana zipi zilipinganiwa na kwa njia gani? Ni uelevu upi mpya uliojitokeza juu ya jinsi mabadiliko yanavyotokea na ni nini inasaidi au kuipinga? Je, vipaumbele vimebadilika wakati wa shughuli hizi kutokana na mabadilikoya nje?
Kama na kwa njia zipi matokeo yasiyotarajiwa yametokea	Ni nini ilishangaza au haikutarajiwa, au kupingana na uelewa wako juu ya jinsi mabadiliko yanavyotokea

Mbinu za ufundi

Majadiliano na watu wakuu wanaohusika kwenye umbo la mradi (angalia Sehemu A), wakiongozwa na malengo ya mradi, dhana kutoka theory of change na matokeo ya majadiliano na semina zilizokwisha fanyika