#206Bokashi
206⸱AEndowooza y’ekiwandiiko
- Kongera obulungi bw'obutonde bw'ettaka n'ebintu ebiramu
- Kongera obulamu bw'ettaka
- Kongera ku biryo bya bimera
- Kongera obungi bw'emmwaanyi ezifulumizibwa
Bokashi kye kimu ku ngeri y'okufumbisa ebisigalira by'ebirime okuva mu bintu bya bulijjo. Mu nkozesa y'okulima kawa, etegekebwa nga bayita mu ngeri ya semi-anaerobic fermentation nga bakozesa ebisigalira by'ebimera n'ebisolo wamu n'ekitundu ky'obuwuka obulungi, nga bakiteriya ne yisiti. Omuddo guno guba gukungiyiziddwa mu by'obutonde era nga gujjudde ebitundu by'obugimu. Bokashi y'enjawulo ku kufumbisa ebisigalira mu ngeri y'ekikemo eky'obuwuka obwongerwamu, n'okubikka ebintu ebyo mu kiseera ky'okufumbibwa. Okwongerako, bokashi etekebwa mu bbanga ettono okukira okufumbisa ebisigalira by'ebimera.
Mu kiseera kino eky'okufumbibwa, obushuhe obungi buvaamu era wabaawo obuwuka obungi obwa mycelium obw'obutiko obwenjawulo obukwatibwako mu kugaya ebintu ebyo eby'obutonde. Omwezi ogumu ku migaso gya kika kino kya fumbire kwe kuba nti tegabira ttaka byetaago bya myunyungwa byokka wabula era n'obuwuka obungi, bwe kityo ne kiyamba okwongera obugimu mu ttaka. Okunoonyereza kulaga nti okukozesa bokashi mu ttaka kisobola okwongera obungi bw'emyunyungwa egiri mu ttaka eri ebimera, okwongera obulungi bw'ettaka n'emyunyungwa egiri mu mmere, era ne kiyamba okwongera obungi bw'ebirime.
Bwe kikozesebwa mu ttaka, bokashi kiyamba okwongera obungi bw'ebintu eby'obutonde mu ttaka, nga kino kiyamba okwongera obulungi bw'ettaka mu ngeri ey'omubiri, ey'ekikemo, ne ey'obulamu: Kikwata amazzi, kiyita amazzi agasukkiridde, era bwe kityo ne kikendeeza obulabe bw'okusaanawo. Kiyamba okwongera obugimu bw'ettaka era ne kikendeeza obuzito bw'ettaka. Kino kitegeeza okufuna empewo ennungi ne kikendeeza okuziyiza okukula kw'emirandira gy'ebimera.
Bokashi ejjudde nitrogen (N) ne potassium (K), eyongera obungi bw'emyunyungwa, nga by'okusinga nitrogen (N), phosphor (P), potassium (K), ne boron (B), ssaako manganese (Mn), zinc (Zn), ne copper (Cu), n'ebirala, era ne kikendeeza obulabe bw'okugenda mu ttaka.
Obuwuka obulwaza obuli mu ttaka ne bimera n'ensigo ezikosa zikendeezibwa mu kiseera ky'okufumbibwa. Kino kisinga okuleeta ebikuta bya kawa butereevu.
Noolwekyo, bokashi esobola okukendeeza okukozesa ebirime eby'omu ttaka ne herbicides, okukendeeza ensimbi ezikozesebwa mu kulima, okwongera obungi bw'ekawa, era okutwalira awamu okwongera obulungi bw'ensimbi eziva mu kulima kawa.
206⸱BOby’okufumintiriza
Okusookera ddala, okwekebejja ettaka kikolebwa nga tonnatandika nkola yonna.
Enkola ey'okugatta ebisigalira by'ebimera n'ebisolo mu kukola bokashi esinziira ku ngeri ekunganyizibwamu ebiriisa mu ttaka. Emirundi mingi, kiba kya 50/50. Bokashi erimu ebisigalira bya kasooli omungi erina ebitundu bingi ebya potassium. Kino kiva ku nti ebisigalira bya kasooli birimu potassium nnyingi.
Obungi bw'ebirungo ebitonotono mu bokashi bubeera butono okusinga mu bifumbisi ebikolebwa mu butale. Ku luuyi olulala, bokashi yongera ku mutindo gw'ettaka mu by'omubiri, eby'ekikemo, n'ebiramu, ekyongera obugimu bw'ettaka. Ebitundu by'ebirungo mu bokashi bitera okusinziira ku bintu ebikozesebwa okugikola era ekiyinza okugattibwamu ebifumbisi ebikolebwa mu butale singa kiba kyetaagisa okusobola okutuukiriza ebyetaago by'ebimera. Ng'ekyokulabirako, bokashi ekolebwa okuva mu ttooke n'amakungula ga kkaawa, bulijjo eba n'obungi obumala obwa nitrogen (N) ne potassium (K), wabula nga erina phosphorus (P) ntono, ekisobola okwongerwamu nga bakozesa ensibuko ya phosphorus eya butonde oba eyakolebwa okuva mu bifumbisi by'amayinja, okufuna enkulaakulana ennungi eya NPK. Okwongera ku bungi buno kikolebwa ku ntandikwa y'okutegereza bokashi.
Ebbanga: Kikugambibwa okukola bokashi ng'ekiseera ky'okukungula kimaze okuggwa okukozesa obususunku bwa kkaawa obuba bwa buliwo. Okwongera, kikulu okutegeka omulimu guno mu budde okusobola okuba n'ekintu ekyetaagisa nga emiti gya kkaawa gimaze okubala.
206⸱CEkutekesa mu nkola
Okuteeka mu nkola
Ku 0.1 mukama
206⸱1Okwetekateka
Eky'okukola kimala myezi ebiri oba esatu.
Okusingira ddala, okusooka omuntu alina okukebera ettaka okulaba obungi bw'ebirime ebirina okuteekebwamu. Era kikyamu nnyo obutalondoola buli kimu nga omulimi omukugu taliiwo.
206⸱2Okukola
206⸱3Okukola
206⸱4
Kekemu okukebera obunyogovu: Ddira ekitundu ky'obusa obukamule mu ngalo zo. Singa ekyokulabirako kimenyeka (kufuumuuka), olina okufukirira ekisenge kino amazzi agawera. Singa amatabi gatonotono galabika wakati w'engalo zo, obunyogovu buba butuufu. Singa amazzi gakulukuta wakati w'engalo zo, amazzi gaba mangi nnyo era olina okwongera obusa n'ebikuta okutuusa obunyogovu lwe butuuka ku mutindo ogwetaagisa.
Singa okutegeka kwa bokashi kukolebwa mu budde obutuufu era nga gukwatagana n'olunaku olw'enkuba, obudde obwetaagisa busobola okufunibwa mu ngeri y'eky'ekyemisana awatali kukozesa mazzi mangi agava mu kibbampompo oba agakuumibwa.
206⸱5
206⸱6
Okutegura Bokashi kuyinza okutandika okwokya singa tekuvuganyizibwa bulijjo. Kino kibaawo singa obushuhe businga diguli 50°C. Mu mbeera eyo, obutonde obutono obulamu bafa era okufumbirira tekusobola kuddamu kubeerawo. Singa ekivundu ekiri munda mu kitimba kifuuka ekya kyenvu era nga ekifaananyi ky'evvu, kiba kiraga nti kyafunye obushuhe obungi mu kiseera ekimu. Olwo, enzimba empya zirina okwongerwamu okuddamu okutandika omugaso gw'okufumbirira.
Okukemebwa kw'omutayimbwa okukebera obushuhe: Teeka omutayimbwa ogw'ekyuma obuwanvu bwa sentimita 40 mu ttale ly'ekifunvu olyoke oleke awo okumala eddakiika ezimu. Kwatamu omuyimbwa n'omukono gwo, n'obwegendereza, kubanga guyinza okuba nga gukutte ebbugumu. Bw'oba tosobola kugukwata, kitegeeza nti gufumbye okutuuka ku 50°C oba okusingawo era nga gukuze okufuuka ebbugumu. Bw'omutayimbwa guba gukonko, kitegeeza nti obushuhe obw'omunda tebumala. Obushuhe bwa kyuma buba bwa ttuluba singa omuntu asobola okubukwata n'omukono.
Enkola ennungi era esoboka okukyusa olubu lw'ebintu ly'eno: Tandika ku nkomerero y'olubu olwo ne weekolamu ekitundu ekisooka n'olukombe, ng'ekitundu kimu mu kikumi ky'olubu. Oluvannyuma lw'okukola omukka, olusindike wala katono. Olwo oluvannyuma weekolere ekitundu ekiddako, olusindike okumpi n'ekitundu ekyasooka okukolako, bwe gutyo okutuusa lw'olubu lwonna lwe lunakolebwako.
206⸱7
206⸱8Okusaba
Okusinziira ku mbeera eya bulijjo, okwekebejja ettaka kikolebwa okusobola okumanya obungi obwetaagisa okuteekebwako, okusinziira ku byetaago by'obulamu bw'ettaka.
Bokashi kisobola okuteekebwa butereevu mu ttaka oba kisobola okugattibwa ne biochar (labira engeri y'okukozesa biochar)ekyongera ku mutindo n'obugimu bw'ettaka.
Empeke:
Bw'oba ng'otegese olusuku lw'emmwanyi empya okusimba ensigo empya:
206⸱9
Bw'oba ng'osimba ku bimera bya kawa ebirala ebiri mu nnimiro:
Kozesa bokashi, ng'okugero, buli mwaka nga omaze okukungula.
206⸱10
Bw'oba osaba ku kitongole ky'okulima kya kawa:
Entereka
Bokashi yongerwa okugenda bulungi ng'omulembe gw'okutambula. Okutuusa ekyo okukozesa ebintu byayo byonna, kiyinza okusobola okukozesa emyezi musanvu ng'omulembe gw'okutambula.
Bwe kiba kyetaagisa okugala bokashi, kinaakirizibwa nti kigalibwe mu mifuko gya polipuropolini oba jute egumibwa okuva mu kawuka, empewo, n'ennyanja mu kifananyi ekyavuddwa, ekirungi, n'ekyuma. Bwe kigalibwa bwe kityo, kikyetaagisa okudda emyaka 1-2.
Bwe kikolwa mu kifananyi nga tekikyusibwa, ekiseera ky'okukikola tekikwata ku myezi esatu.
206⸱DEmigaso Mubyenfuna
Okukendeeza kusente ezisasanyizibwa kubijimusa
Ekiwandiko kino kiyamba omulimi okukendeza kubwetaavu bw’ebijimusa ebikolerere, ekimuyamba okukekereza sente ezisasanyizibwa mu by’etaago okumala akaseera.
Amakungula g’emwanyi g’eyongera
Ekiwandiko kino kiyamba mukw’ogeza amakungula g’emwanyi n’enyingiza y’omulimi
Okuddamu okukozesa ebisigalira
Omuwendo ku bisigalira gweyongera kubanga bye bikozesebwa mu ndagiriro eno ate nga bisangibwa ku faamu oba mu kitundu, ekyokulabirako , obusa obuva mu nte, ebisoolosooli ebiva ku nnimiro. Mu kukozesa ebisigalira bino, kikendeeza ku nsiimbi omulimi z’asaasanya singa aba wa kubitwala awateekebwa ebisasiro eby’olukale.
206⸱EEmigaso gy'obutonde
Ebijimusa ebikolerere by’etaagisa bitono
Ekiwandiiko kino kiyamba omulimi okukendeeza kubwetaavu bw’ebijimusa ebikolerere. Kino kiyambako mukukendeeza omukka omubi n’okwononeka kw’amazzi, eky’ongeza kubulamu bw’ettaka n’okukekereza ebikozesebwa.
Okuddamu okukozesa ebisigalira
Okuddamu okukozesa ebisigalira by'ebintu mu mwetoloolo gw'enkulaakulana kiyamba okutaasa obutasaasaanya nnyo. Kino kikendeeza ku kwonoona obutonde, okufulumya ery'omukka gwa kaboni, n'okwonoona amazzi.
Obulamu bw’ettaka obulungi
Ekiwandiiko kino kiyamba mu kuteereza obulamu bw’ettaka(obuwuka obusirikiti, ensiringanyi, n’ebirala). Kino kikola omulimo gw’amanyi nyo mukutereeza endya y’ekirime n’obutonde.