#104Buna Qaraa Dheeressaa Tuullaa Mitee
104⸱AYaada
- Buna mukkeen irraa ittisa
- Buna dabalataa argamsiisa
Boorsaa kana keessatti bishaan saamuna qabu fi boorsaa xiqqaa dawaa keessa jiru kan alkoolee qabu fi wayaa ykn makiinaa qabuun hojjetameera. Alkooliin kunneen bineeldota hawata, kanneen boorsaa keessatti bishaanin qabamanii liqimfamu. Teeknooloojiin kun Qorannoo Buna Qaroomina Ugandaa (NARO) dhaan hojjetameera. Akkasumas, Teeknooloojii Dhakaa Bineensa Ugandaa-NARO/Broca jedhamee waamama.
Buna Damma Dubaa Fudhattoota (BCTB), Xylosandrus compactus, cuunfaa mukkeen Robusta kanneen biroo irratti haleelaa, kunis mukkeen sana akka gogaa'u godha. Haa ta'u malee, haleellaa fi argamuu isaa mukkeen arabica irratti gabaafameera. To'annoo malee, BCTB'n bu'aa bunaatiin hanga 50% gadi buusuu danda'a. Miidhaan kun yeroo bonaa keessatti dabalaa, keessattuu mukkeen buna bakkatti hedduminaan dhaabamanii, haguuggii hin qabne, ykn sirriitti hin ciramne irratti.
Dhiiroonni qofa bineeldota keessaa kanneen biqiltuu miidhan, gara xayileemii seenuun kutaa sanyii itti godatan uumuf. Qaamoleen biqiltuun keessatti banaman bishaanii fi nyaata biqiltuuf darbuu dhoorku. Qaamoleen biqiltuu miidhamanii fi qoratan kunneen baay'inaan lafa sanyii qabu. Dhalli bineeldota boraafii fi guddattoonni isaanii nyaata argatuuf walitti dhufeenya waliin jireenya qabu wajjin ambrosia fungus waliin.
104⸱BYaadatamuuf
BCTB waliin dorgomuuf tarkaanfiin hawaasa maraa barbaachisaadha, sababni isaas, bineeldonni kun fageenya dheeraa balali’uu danda’u. Qonnaan bulaan tokko qurxummii qabuuf yaalii taasisu yoo kaan hin taasifne, kun fayyaa hin qabu.
BCTB waliin dura dhaabbachuuf, madaalliiwwan garaagaraa ni jiru kan akkaataa ittiin socho'uu qaban keessaa:
- Madda nyaataa biqiltuu fooyyessuuf tarkaanfilee madda qonnaa akkaataa ittiin horsiisanii fi BCTB weerara guddaa kan argamu yoo fosfarasiin gadi aana ta'e. Tarkaanfilee gargaaran keessaa tokko Biochar ykn Compost ta'a.
- Buna mukkeen isaa qorachuuf iddoo mukkeen kunuunfaman adda baafachuuf tooftaa wal irraa hin cinne.
- Qajeelfamoota fayyaa sanyii akka kutuu, qircachuu fi gubuu qabeenya sanyii qabamanii.
- Gogaa fi qottoo kutuufi akka daanga hin qabne gochuu.
- BCTB'n muka gargaaraa akka Maesopsis eminii ykn Markhamia platycalyx irraa of qusachuun barbaachisaa dha. Akkasumas, balaan isaa fi miidhaan isaa oomisha avocado fi kookoo irrattis gabaafameera.
- Qorannoo dhaabbilee qorannoo dhiyeessaniin mukkeen hafuura qaban akka dhaabamu taasifama, fakkeenyaaf Albizia coriaria, Ficus spp. (il. Mukkeen Hiriyyaa). Sisitemii buna hafuura qabu kun shimbirota buna keessatti dhiibbaa geessisan nyaatan hawwata. Haa ta'u malee, hafuura barbaachisaa ta'e qofa akka ta'u ni eegama, hafuura baay'ee ta'e garuu, bakka dhiibbaan itti babal'atu uumuuf mijataa ta'a.
Yeroo: Qaama harkisaa kan dhaabbataa yoo ta'u, rooba eegalee keessatti qophaa'u qabu fi torban lama lamaan qulqulleeffamuunii fi guutamu qabu. Yeroo botoroonni isaanii goggogina argatan, ni jijjiiramu.
104⸱CHojiirra Oolmaa
Meeshalee
Fayyaa 1 ha
104⸱1Prosedura
104⸱2
Buna mukaa hunda irratti bishaan daakuun barbaachisaa miti. Haala mijaawaa ta'een, muka buna sadiif daakuu tokko qabaachuun gaariidha. Haa ta'u malee, daakuun yoo heddu ta'e, caalatti gaariidha.
104⸱3
104⸱DDinagdee bu’aa
Baasii/gatii farra qoricha (peestiisaayidiif) bahu ni hir’isa
Qorichi kun fayyadama qoricha keemikaalawaa hir’isuudhaan, baasii galtee qorichaaf bahu hir’isa.
Mancaatii calla bunaa ni hir’isa
Meeshaan kun miidhaa midhaan buna irra gahuu fi hanqina qulqullinaa ittisuun, mancaatii/kasaaraa irraa ni eega.
104⸱EFaayidaalee Magariisa
Hanga qoricha (peestiisaayidii) barbaachisuu ni xiqqeessaa
Meeshaan kun fayyadama qoricha keemikaalawaa ni hir’isa. Kun ammoo faalama bishaanii ni xiqqeessa, qilleensa naannoo faalama irraa ni eega, fayyummaa biyyee ni fooyyessa, akkasumas qabeenya uumamaa ni kunuunsa/eega.