#210Xiinxala lafa
210⸱AYaada
- Gargaara nyaata biqiltuu fooyyessuuf
- pH lafa qajeelchuuf gargaara
- Guddina oomisha bunaa gargaara
- Gargaara qulqullina bunaa fooyyeessuuf
- Gogaa lafaas ni madaalchiisa
- Gargaara fayyadama bishaanii sirrii fi bu’a-qabeessa ta’e murteessuuf
Odeeffannoon qorannoo lafaatiin argamu lafa qotiyyoo humna isaa irratti ifa godha; kanaanis, baay’ina fi barbaachisummaa qorichawwan lafaaf kennaman madaaluu, madaallii nafaaleewwan lafa keessatti eeguu, oomisha midhaan dabaluuf, rakkoolee fayyaa biqiltuu adda baafachuun furuu, baasii xiqqeessuu, qabeenya eeguufi naannoo tiksuuf gargaara; kunis madda nafaalee walfakkaatoo (synthetic) baay’inaan fayyadamuu irraa of qusachuun, kanneen akka xuruura lafaa fi bishaan qubannoo faalamaan miidhaman ittisuun ni danda’ama.
Biqiltuu bunaa wantoota muraasa baay’inaan barbaada, kanneen akka maakroonuutiriyeentota jedhaman: Naatroojiinii (N), Phoosforaasii (P), fi Pooteeshiyeemii (K) akkasumas Kaalsiyemii (Ca), Maagneezhiyeemii (Mg), fi Soolfarii (S). Nuutiriyeentoonni biroon ammoo baay’ina xiqqaan barbaachisu; kunis maayikroonuutiriyeentota jedhamu: Klooriin (Cl), Iroon (Fe), Maanganeez (Mn), Ziinkii (Zn), Kupar (Cu), Booron (B), fi Moolibdiniyeem (Mo). Nuutiriyeentoonni hundinuu kanaa biqiltuun bunaa lafa irraa fudhatti.
Argamuu isaanii lafa keessatti qorannoo lafaatiin ni murtaa’a.
Xiinxala lafaatiin odeeffannoo waa’ee baay’ina nafaaleewwan kanniin fi pH lafaati kennama. pH lafaatis akka lafti akkuma aashitaa ta’e yookaan alkalaayinii ta’e sassaabuuf gargaara.
Walitti makuun qorannoo lafa, bishaanii fi baala mukaa oomisha bunaa keessatti sadarkaa olaanaa taʼee fudhatama: Qorannoon lafa maaddiwwan nyaataa lafa keessa jiran mulʼisa, qorannoon baalaa immoo wantoota biqilaan dhugumaan of keessatti fudhataa jiru agarsiisa, qorannoon bishaanii immoo geejjiba, argamummaa fi qulqullina kiimikaalaa maaddiwwan nyaataa ibsa. Dabalataanis, qorannoo lafa fi baalaa alatti, ilaalcha sammuu qofaatiin guddina biqilaa fi ilaalcha baala mukaa irraa hanqinni maaddiwwan nyaataa jiraachuu malu ni tilmaamama.
210⸱BYaadatamuuf
Xiinxala lafaatii tarkaanfii murteessaa ta’e kan fudhatamuu qabu dura, qoricha qilleensaa yookaan qoricha qilleensaa uumamaa kan akka kompoostii, bokashii, fooyya’insa lafaatti kan akka biocaar, kkf, yookaan fooyya’insa lafaa biroo kan akka jipsamii, laayimii, kkf itti fayyadamuu dura.
Qonnaan guddaannaan, sampliin walitti qabamuus baayʼinaan ni dabala.
Meeshaaleen lafa qorannoo itti fudhataman bakka bakka bu’ummaa qonnaa sanaa agarsiisanirraa fudhatamuu qabu. Meeshaa lafa hin fudhatin jala mukaa ho’aa kennu, daangaa qonnaa, bakka qorichaa fi qoricha biroo itti facaafameen, yookaan bakka ijaarsa fi qabiyyee lafaatiin kan qonnaa sana irraa adda ta’anirraa. Fageenyi meetira 10 ta’e bakka boolla loonii, bakka xurii bineensaa argamuu danda’u fi bakka qashinsaa manaa irraa eeggamu qaba. Bakkeewwan akkasiin kan bakka bu’ummaa hin taane bu’aa qorannoo lafaatti dogoggora fidaa danda’u.
Laaboraatoriiwwan qorannoo argachuuf gargaarsa ogeeyyii bal’ina qonnaa naannoo irraa argachuun ni danda’ama; isaanis laaboraatoriiwwan qorannoo lafaaf eeyyamamanii fi amanamoo ta’an maal akka ta’an irratti gorsa ni kennu.
Yeroo
Qorannoon lafaas yeroo gaarii taʼuuf waggaa tokkoo hanga lamaatti gaggeeffamuu qaba; yeroo filatamaanis erga midhaan ganna kanaa funaanamee booda, dura immoo yeroo faayidaa guddaa qabuuf qophaaʼuuf, akkuma yeroo qusannoo qorichaa (qulqullina) duratti taʼu, buʼaan qorannoo kanaa karoora bulchiinsa nyaatinsa lafaaf (qoricha lafaaf) ganna itti aanuuf itti fayyadamuuf. Fakkeenyaaf, sampaalli lafa irraa fudhatamuuf hin qabu yeroo qorichaan lafa irra haaraa kaaʼameen booda yookaan roobni cimaa yeroo roobu, sababni isaas haala kanaan buʼaan qorannoo sirrii taʼuu dhabuuf malu.
210⸱CHojiirra Oolmaa
Meeshalee
210⸱1Qophii
Kutaan tokko tokko lafa, diriiraa, haala bulchiinsaa fi kkf ilaalchisee akkaataa danda’ameen wal fakkaataa ta’uu qaba. Bakkeewwan adda addummaa ifaa qaban adda baafamanii adda addaan fudhatamuu qabu, sababni isaas kutaan tokko tokko ofii isaa qofaaf fakkii (sampilii) ni qabaata.
Bakka adda addaa kan akka muka biraa, daandiiwwan, rifeensa bineensaa, bakka gubataa yookaan qabeenya gubataa, bakka kuusaa qorichaa qonnaa, yookaan bakka gogaa fi diiggaa irraa fagaadhu. Bakka rifeensi bineensaa argamuu danda’u yookaan bakka qashinsii manaa itti gatamu irraa meetira 10 (tarkaanfii 15) fagaadhu.
210⸱2Prosedura
Meeshaaleen qulqulluu taʼuu qabu, lafa irraa bilisa taʼuu qabu, akka buʼaa qorannoo hin jijjiirreef. Awwaala ykn maashaa (spade) tokko tokkoon bakka saamichaa (block) irraa fudhatamu booda qulqulleessi.
210⸱3
210⸱4
Ifa aduu kallattiidhaan irraa eegi, akkasumas xureeffamuu irraa ittisi.
Naannoo muraasa keessatti, adeemsi gogsu kun laaboraatoriin sampliilee qorattu sanaan raawwatamaa jira.
210⸱5
210⸱6
210⸱7
210⸱8
210⸱9
Karoora kana hordofuun haala lafa kee fi sadarkaa nyaataa isaa fooyyessuu dandeessa; kunis biqiltoota fayyaa qaban fi midhaan baayʼee argamsiisuuf si gargaara.
210⸱DDinagdee bu’aa
Gatii ittiin bitanii gad buusu
Meeshaan kun ittifayyadama xaa'oo sintetikii gadi aanaa akka ta'uuf kan gargaaru yoo ta'u, kanaafuu baasiiwwan barbaachisoo yeroo dheeraaf hir'isa.
Callaa bunaa ni dabala
Fayyadamni meeshaa kanaa callaa buna dabaluun galii dabalataa fida.
Mancaatii calla bunaa ni hir’isa
Meeshaan kun miidhaa midhaan buna irra gahuu fi hanqina qulqullinaa ittisuun, mancaatii/kasaaraa irraa ni eega.
Buna sadarkaa gaarii qabu
Fayyadamni meeshaa kanaa gahumsa bunaatiif gumaacha guddaa qabaata, kanaafuu galii ol'aanaa fiduu danda'a.
210⸱EFaayidaalee Magariisa
Fayyummaa biyyee fooyyessu
Meeshaan kun fayyummaa fi qabiyyee biyyoo (maayikiroobs, rammoo qumbursaa/earthworm kkf) ni foyyeessa. Kun ammoo nyaata/albuudota biqiltuu keessatti shoora guddaa qaba, akkasumas qilleensa naannoo qulqqulluu ta’e ijaaruuf ni gargaara.
Fayyadama qabeenya cimaa
Meeshaan kun, akkaawwan akka qorichoota lafaaf, bishaanii fi humna ibsaa fakkaatan hordofuun, itti fayyadama baayʼee dachaa taʼe fi miidhaa naannoo irraan gaʼu ni xiqqeessa.
Mallattoo kaarboonii xiqqeessame
Meeshaan kun tajaajilaalee fi geejjiba haala qindaa’een fayyadamuun, baay’ina bunaa tokkoo irratti qiiqaa gad xiqqeessu ni gargaara.
Dandeettii dhiphina qilleensaa dandamachuu
Meeshaan kun fayyadamummaa lafa qotataa madaalchisuun, biqiltuu bunaa akka bokkaa dhabuu, ho’a ol’aanaa fi dhukkuba adda addaa caalaa ofirraa ittisu dandeessisu gargaara; akkasumas tarsiimoo haala qilleensaa jijjiiramaa waliin qindoomsuuf ni deeggara.
210⸱FDabalataan dubbisuu
Barreeffamoota